تاثیر اسیدهای آمینه بر صفات مورفوفیزیولوژیکی و اسانس مرزه بختیاری (Saturjea bachtiarica Bunge.) تحت شرایط کم آبیاری

مرزه بختیاری (Satureja bachtiarica) از گیاهان با ارزش دارویی و کاربردی در صنایع داروسازی و غذایی کشور می باشد. این گیاه در اسانس، فلاونوئید و گلیکوزیدهای مونوترپن دار غنی است. ترکیبات اصلی اسانس این گیاه شامل آلفا-پینن، پی-سایمن، کارواکرول و گاما-ترپینن است. پژوهش حاضر در جهت یافتن بهترین تیمارهای محلول پاشی اسیدهای آمینه بر صفات مورفوفیزیولوژیکی و اسانس گیاه مرزه بختیاری در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه آزاد شهرکرد به صورت کرت های یک بار خردشده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در سال های زراعی ۱۴۰۱-۱۴۰۲ انجام گردید. دوره های آبیاری (سه، شش و نه روز یک بار) در کرت های اصلی و محلول پاشی برگی اسیدهای آمینه (لیزین، متیونین، فنیل آلانین و پرولین) به همراه شاهد در کرت های فرعی قرار گرفتند. در هر سال، در سه مرحله (سه ماه پس از استقرار نشاءها، اواخر رشد رویشی و ابتدای گل دهی) محلول پاشی انجام شد و در زمان گل دهی کامل اقدام به برداشت شد. نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که اسیدهای آمینه به طور معنی داری بر صفات مورفوفیزیولوژیکی و اسانس مرزه بختیاری تاثیر داشتند. بالاترین محتوای کلروفیل (۴۱/۱-۵۴/۱ میلی گرم در گرم وزن تر) و فنل (۴۵/۲-۷۲/۲ میلی گرم در گرم وزن تر) در تیمارهای متیونین و فنیل آلانین با دوره آبیاری سه روز یک بار به دست آمد. بیشترین اسانس (۰۹/۱-۶۱/۱ درصد) از گیاهان تحت تیمار با متیونین (۵/۲ گرم در لیتر) و فنیل آلانین (۱۰۰ میکرومولار) با دور آبیاری سه روز یک بار حاصل شد. ترکیبات اصلی اسانس شامل پی-سایمن (۱۲/۱۷-۴۵/۱۹ درصد)، گاما-ترپینن (۱۴/۱۸-۸۷/۱۶ درصد) و کارواکرول (۱۲/۴۵-۲۴/۵۱ درصد) جزء مونوترپن های حلقوی بودند. براساس نتایج به دست آمده مشخص شد که اسیدهای آمینه اثر معنی داری بر مونوترپن های حلقوی مانند آلفا-ترپینن، گاما-ترپینن، کارواکرول، تیمول و پی-سایمن داشتند. افزایش در مقادیر کمی و کیفی اسانس با کاربرد اسیدهای امینه مشاهده گردید. تیمارهای متیونین و فنیل آلانین بیشترین اثرگذاری را بر مقدار اسانس و کارواکرول گیاهان تحت تیمار داشتند. مقادیر مونوترپن های حلقوی در تمام گیاهان تحت تیمار بیشتر از سزکویی ترپن ها بودند. تنش های محیطی نقش بسزایی در رشد و تولید متابولیت های ثانویه در گیاهان دارویی دارند که از این میان، تنش خشکی منجر به تغییر مقادیر ترکیبات غالب اسانس مرزه بختیاری در پژوهش حاضر شد. محلول­پاشی متیونین (۵/۲ گرم در لیتر) و فنیل آلانین (۱۰۰ میکرومولار) برتر از سایر تیمارها منجر به افزایش صفات مورفوفیزیولوژیکی و اسانس شد. لذا استفاده از تیمارهای مذکور به ویژه متیونین می تواند نقش موثری در بهبود صفات مورفوفیزیولوژیکی و اسانس مرزه بختیاری تحت شرایط اقلیمی مشابه داشته باشد.

کلیدواژه ها:

پارا-سیمن ، فنیل آلانین ، کارواکرول ، گیاه دارویی ، متیونین