الگوهای زیبایی شناسی کلامی اخلاق در ادعیه صحیفه سجادیه در پرتو نظریه میدان معنایی

صحیفه سجادیه مجموعه ای ارزشمند از مناجات امام سجاد است که از جهات مختلف دینی و ادبی از اهمیت بالایی برخوردار است. یکی از راه های کشف معانی و پیام های نهفته امام، بهره گیری از نظریه های زبان شناسی و حوزه های معنایی است. یک واژه در ارتباط با واژگان دیگر معنای خود را به دست می آورد، زیرا کلمه به تنهایی معنایی ندارد و معنای آن با بررسی کلمه ی مد نظر در کنار نزدیکترین واژگان به آن کلمه در چارچوب یک گروه واحد، مشخص و آشکار می گردد. نقطه عطف مهم در مسئله حوزه های معنایی به دست دانشمند آلمانی (تریر) ظاهر شد و در ادب عربی نیز با ظهور رساله های کلامی آغاز شد این مقاله در پی تبیین حوزه های معنایی واژه های اخلاقی در صفحه سجادیه و برجسته سازی زیبایی شناختی کلام است، کلام اخلاقی امام زین العابدین (ع) در دو دایره معنایی حسن و قبح محصور شده است محقق با کاربست رویکرد توصیفی تحلیلی و به نتایج متعددی دست یافته است: در هر حوزه معنایی روابط معنایی وجود دارد و این روابط در هیچ زمینه ای از موارد زیر منحرف نمی شود: ترادف، اشتمال، رابطه جزء به کل، تقابل، ناهماهنگی، جانشینی، سازگاری و هم بستگی واژگانی. حوزه معنایی اخلاق حسنه در صحیفه سجادیه میدان های بسیاری را در بر می گیرد که میدان حمد و سپاس در راس آن قرار گرفته و فراوانی بسیاری از کلمات دیگر به نسبت های مختلف افزایش می یابد که از این جمله است: عذرخواهی، استغفار، صداقت، عفاف، مهربانی، رازداری، مصونیت، گفتار نیکو و درخواست، خویشتن داری، حفاظت، دعا.

کلیدواژه ها:

حوزه های معنایی ، اخلاق ، صحیفه سجادیه ، حسنات