بررسی درک و ارزیابی اعضای هیئت علمی از انتظارات نقشی تعریف شده در آیین نامه ارتقا

دانشگاه ها و موسسه های پژوهشی وابسته به وزارت علوم فضاهای علمی رسمی در ایران بوده و کنشگران اصلی آنها اعضای هیئت علمی هستند. عضو هیئت علمی، یک نقش اجتماعی است و آیین نامه ارتقای مرتبه اعضای هیئت علمی مجموعه انتظارات رسمی از او را مشخص می کند، انتظاراتی که بر مبنای آن ها فعالیت های شخص در جایگاه عضو هیئت علمی هدایت شده و انتظار می رود در راستای پاسخ به مواد آیین نامه جهت داده شوند. این مقاله، در چارچوب رویکرد نظری-روشی «روش شناسی مردم نگار» و برمبنای نتایج مصاحبه با ۲۳ عضو هیئت علمی در ۴ میدان شامل یک دانشکده و یک پژوهشگاه علوم اجتماعی و یک دانشکده و یک پژوهشگاه فنی-مهندسی نشان می دهد اعضای هیئت علمی، آیین نامه ارتقاء را چگونه ارزیابی می کنند و چه تجربه ای از تلاش برای صورت بندی فعالیت های علمی خود بر مبنای انتظارات تعریف شده در آیین نامه دارند. براساس یافته ها، مصاحبه شوندگان معتقدند نظام ارزشی تعریف شده در آیین نامه ارتقاء و شیوه ارزش گذاری آن به فعالیت های علمی، با نظام ارزشی آنان و آن چه برای خود شایسته می دانند تعارض دارد و این تعارضات در قالب سه نقد اصلی مطرح شد. «ساده انگارانه بودن آیین نامه» مفهومی است که به تعبیر اعضای هیئت علمی، آنان را از وظیفه اثرگذاری اجتماعی تهی کرده و با تمرکز بر تعداد مقالات نمایه شده و ارتقای موسسه های علمی در نظام های رتبه بندی جهانی، متخصصان کشور را از فعالیت موثر برای جامعه شان به امور دیگر سرگرم می کند. «تحقیرآمیز بودن آیین نامه» با استناد به مواردی نظیر اهمیت ارزیابی دانشجو از استاد و الزام به گذراندن روند گزینش و تایید صلاحیت مکرر بر اساس معیارهای سیاسی و سلیقه ای و برخی اجبارها در فعالیت های آموزشی و پژوهشی نظیر آوردن پروژه برای دانشگاه خلق گردید. «بسترسازی برای فساد و تقلب علمی» نیز به واسطه انجام فعالیت های شبه علمی بی ارزش و صرفا امتیازآور و حمایت از اشخاص فرصت طلب با فعالیت های سطحی و غیرموثر در برابر اشخاص متعهد با دغدغه اثرگذاری اجتماعی وعلمی مطرح گردید.

کلیدواژه ها:

عضو هیئت علمی ، آئین نامه ارتقا ، دانشگاه ، نقش اجتماعی ، روش شناسی مردم نگار