شناسایی راهبردهای مناسب مدیریت حوزه آبخیز بازه حوض با استفاده از SWOT

اولین گام در مدیریت جامع حوزه آبخیز، توجه به عوامل داخلی (نقاط قوت و ضعف) و عوامل خارجی (نقاط فرصت و تهدید) سامانه و ارائه راهبردها بر اساس تحلیل آن ها است. تحقیق حاضر با هدف تعیین برنامه های مدیریت حوزه آبخیز بازه حوض مشهد طرح ریزی شده است. به منظور نیل به اهداف تحقیق حاضر، ابتدا ماتریس SWOT و جداول شناسایی شاخص های راهبردی عوامل درونی و بیرونی تشکیل شد. پس از بررسی گزارش ها، بازدید از منطقه و جلسه طوفان فکری با متخصصین، شش نقطه ضعف و شش نقطه قوت به عنوان مهم ترین عوامل داخلی شناسایی شدند. هم چنین شش نقطه تهدید و شش نقطه فرصت در ماتریس SWOT به عنوان مهم ترین عوامل خارجی انتخاب شدند. در ادامه به منظور تکمیل ماتریس SWOT از ۱۲ کارشناس آشنا با منطقه و ۲۵ نفر از شورای روستاهای موجود در منطقه (۳ الی ۴ نفر از هر روستا و به صورت تصادفی) نظرخواهی شد. در این رابطه تعیین امتیاز عوامل با استفاده از پرسشنامه طیف لیکرت و تعیین اوزان نسبی عوامل هر یک از عوامل با به کارگیری تکنیک تحلیل سلسله مراتبی مد نظر قرار گرفت. نتایج حاصل از نظرسنجی ۳۷ نفر از خبرگان، کارشناسان و ساکنین حوزه آبخیز بازه حوض در رابطه با نقاط قوت، ضعف، فرصت­ها و تهدیدهای پیش روی مدیریت جامع آبخیز از پرسشنامه­ها استخراج شد. نتایج نشان داد "مراتع و توسعه محصولات فرعی آن" با وزن ۳۴/۰، "درآمد کم آبخیزنشینان در مقایسه با مناطق شهری" با وزن ۳۷/۰، "تسهیلات دولتی کم بهره برای اشتغال روستایی" با وزن ۳۸/۰ و "بخشی نگری و تعدد در مراکز تصمیم گیری حوزه آبخیز" با وزن ۳۵/۰ به ترتیب مهم ترین نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدید در حوزه آبخیز بازه حوض هستند. در نهایت نتایج نشان داد که برآیند امتیاز عوامل داخلی و خارجی به ترتیب ۱۹/۰- و ۳۱/۰ است که دلالت بر برتری ضعف ها و فرصت ها نسبت به قوت ها و تهدیدها دارد. بنابراین راهبرد محافظه کارانه (WO) باید مد نظر قرار گیرد. در این راستا برنامه های احیا مراتع با مشارکت مردم، اقدامات مهار سیل در بالادست قنوات و آموزش و ترویج الگوی کشت، باتوجه به نقاط ضعف حوزه آبخیز و فرصت های پیشرو پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

Collaborative watershed management ، socio-economic issues ، conservative strategy. ، آبخیزداری مشارکتی ، حفاظت خاک ، مسائل اقتصادی-اجتماعی ، راهبرد محافظه کارانه