مدل سازی سیلاب و تعیین حریم و بستر رودخانه فصلی با استفاده از نرم افزار Hec-Ras (مطالعه موردی: زیرحوضه بالادست سکونت گاه شهری)

توسعه شهری و گستردگی سکونت گاه ها به حاشیه شهرهای اصلی منجر به تغییر در شرایط طبیعی جریان رودخانه ها شده است. از طرفی به دلیل عدم وجود دبی پایه در بسیاری از مسیل ها، حوضه های کوچک و شیب تند، تغییرات بستر جریان در اثر احداث سازه ها، زمان تمرکز و شدت سیلاب های دوره ای به راحتی قابل برآورد نمی باشد. این امر ریسک خسارت سیل و به تبع آن آسیب پذیری ساکنین را افزایش داده است. در این مطالعه سعی شده با درنظرگرفتن شرایط فعلی یکی از مناطق توسعه یافته حاشیه شهری، حد بستر اصلی تعیین و بر اساس شدت سیلاب های دوره ای، پیشنهاد اقدامات کنترلی در جهت کاهش یا جلوگیری از خسارات احتمالی ارائه شود. بدین منظور ابتدا شبیه سازی هیدرولوژیکی براساس آمار حداکثر بارش ۲۴ ساعته با استفاده از روش های تجربی انجام و دبی سیلاب ۲۵ ساله که ملاک تعیین حد بستر رودخانه است۲۰ متر مکعب در ثانیه برآورد شده است. در مرحله بعد با ارزیابی هیدرولیکی شرایط جریان و استفاده از نرم افزار HEC-RAS، مقاطع عرضی تحت اثر این سیلاب تعیین شده است. با در نظر گرفتن شرایط سازه های موجود و حد بستر تعیین شده در مسیلهای ۱تا۳ ( ۶ الی ۶۱ متر)، و دبی سیلاب با دوره بازگشت ۱۰۰ ساله در مسیل های یک تا سه، شیب کف بستر و پروفیل های طولی پیشنهاد می گردد طراحی کانال ساماندهی با عرض کف ۳ الی ۵ متر و عمق جریان ۲ متر در مسیل های۱و۳ می تواند ساکنین را از خسارات بیشتر حفظ کند بدون اینکه در شرایط طبیعی جریان فصلی مسیل ها اختلال چندانی ایجاد کند. با توجه به آسیب پذیری سکونت گاه های حاشیه شهرها، انجام مطالعات مشابه به منظور حفظ حریم و بستر مسیل ها و کاهش خسارت مالی و جانی ساکنین ضرورت دارد.

کلیدواژه ها:

توسعه شهری ، ریسک سیلاب ، نرم افزار HEC-RAS ، حد بستر و حریم