بررسی تطبیقی جاهلیت در کافی و صحیح مسلم

مفاهیم و آموزه های دینی و قرآنی در ارتباط با دوران جاهلی یکی از نقاط برجسته دین اسلام و مذاهب آن به لحاظ تمایز با دیگر آموزه های دینی و مذهبی است؛ بنابراین پرداختن به علل، دلایل، راهکارها و پیامدهای جاهلیت یکی از دغدغه های اساسی عالمان و اسلام شناسان از صدر اسلام تا به امروز بوده است. برخی از عالمان و فقیهان درصدد طرح موضوع جاهلیت و پرداختن به آن برآمده اند که از جمله می توان به دو اثر کافی نگاشته کلینی از تشیع و صحیح مسلم اثر مشهور قشیری نیشابوری از اهل سنت اشاره کرد. بر مبنای رویکرد تطبیقی پژوهش حاضر، این پرسش مطرح است که وجه تمایز و تشابه رویکردهای مرتبط با جاهلیت در کافی و صحیح مسلم چه مواردی را دربر می گیرد؟ فرضیه این است که جاهلیت در آرای کلینی و قشیری نیشابوری، نتیجه روی گردانی از احکام و دستورات دینی و نادیده گرفتن نقش عالمان و رهبران دینی است؛ اما تفاوت دو دیدگاه آن است که جاهلیت در آرای کلینی در تقابل با علم [دین] و عقلانیت و در آرای قشیری نیشابوری در تقابل با دین معنا می دهد. نتایج پژوهش نشان می دهد آرای فقیهان شیعی به دلیل درنظرگرفتن شرایط متحول جامعه، جاهلیت را در مصادیق آن جستجو می کند؛ اما در آرای اهل سنت و از جمله در صحیح مسلم، شرک و بدعت به مثابه جاهلیت دانسته شده است. عوامل متعددی از جمله خودبزرگ بینی، نبود علم (الهی) و احساس مستقل بودن از اراده خداوندی یا ایجاد شبهه و شک در مسلمات دینی به معنای جاهلیت است که هم در کافی و هم در صحیح مسلم نیازمند شناخت دقیق دین و شریعت و استمداد از عالمان و اسلام شناسان برای مقابله با آن هستیم. روش مقاله حاضر، توصیفی و استناد به دو اثر پیش گفته و به شیوه تطبیقی انجام شده است.

کلیدواژه ها:

جاهلیت ، کافی ، صحیح مسلم ، کلینی ، قشیری نیشابوری