کارکرد بازی زبانی تخیل ویتگنشتاین متاخر در روایت شناسی تمثیلی با نگاهی به مسافران بهرام بیضایی

تمثیل یکی از صورت های بلاغی زبان است که راوی در آن همواره وجهی غیر از آنچه در حال بیان است را از معنا مراد می کند. در این شیوه بیانی ، روایت تنها از سطوح معمول سازه های روایی تشکیل نمی شود، بلکه بافت فرهنگی بیان روایت می تواند از سطوح اولیه ، معناهای بسیط تری پدید آورد. در حوزه مطالعه فلسفه روایت ، می توان این سطوح ثانویه معنایی را با مقوله مطروحه »بازی های زبانی « لودویک ویتگنشتاین بیان و »توصیف « کرد. ویتگنشتاین متاخر با ارائه دیدگاه بازی های زبانی سعی دارد راهی به سوی مواجهه ای جدید با متون بگشاید. روایت های تمثیلی نیز فارغ از بیان اولیه به نوعی حاصل کاربرد در زبان هستند که بازی زبانی خودویژهای را پدید می آورد. در حوزه هنر استفاده از تمثیل امری شایع است ، اما چگونگی استفاده و معنایابی آن می تواند همواره مورد مداقه قرار گیرد.تخیل یکی از مباحثی است که در این رمزگشایی بسیار کارآمد است . تخیلی زبانی که با انگارههای پیش از ویتگنشتاین که بیشتر متکی بر ذهنیت است ، متفاوت به نظر می رسد.بهرام بیضائی در آثار نمایشی خود بسیار از این مهم سود جسته است . تمثیلی که بیضائی در آثارش پدید می آورد حاصل »بازی های زبانی « همچون اسطوره، انتظار و نسبی گرایی روایی است . در فیلمنامه مسافران (۱۳۷۰) بیضائی از پس گرامر سطحی چینش پلات داستان در عمق سعی دارد به دومفهوم مرگ و زندگی بپردازد. او می کوشد در این راه نشان دهد که کارکرد انتظار در شکل گیری »صورت های زندگی « چگونه است . پژوهش حاضر به دنبال پاسخ به این سئوال است که تمثیل مرگ و زندگی چگونه در بازی زبانی روایی ویتگنشتاینی فیلم مسافران شناسایی می شود؟ نتیجه این که بازی زبانی تخیل در این راستا به شناسایی این زبان تمثیلی بسیار یاری رسانده است .این پژوهش بر اساس هدف کاربردی ، از نظر روش گردآوری اطلاعات کتابخانه ای ، از منظر روش کیفی و ماهیت توصیفی دارد.

کلیدواژه ها:

روایت ، تمثیل ، تخیل ، بازی های زبانی ، ویتگنشتاین ، بیضائی ، فیلمنامه مسافران