بازتاب اختلاف لهجات در قرائات منسوب به اهل بیت(ع)

یکی از دلایل اختلاف قرائت قرآن، تفاوت در لهجه هاست. بررسی گونه شناختی قرائات منسوب به اهل بیت^ نشان می دهد که تعداد معدودی از آن ها از حیث لهجه با قرائت حفص متفاوت هستند. این قرائات که هفده مورد را شامل می شوند، چهار درصد از حدودا چهارصد مورد قرائات منسوب به معصومان^ را تشکیل می دهند. این قرائات علاوه بر قریش، مربوط به قبائلی مانند بنی تمیم، قیس، هذیل، هوازن، علیامضر، اسد و طیء هستند که بر اساس گزارش های موجود در منابع لغوی و ادبی از جمله فصیح ترین قبائل زمان نزول به شمار می آیند. دیدگاهی وجود دارد که لهجه قریش را تنها لهجه معتبر در قرائت قرآن می داند و دیگر لهجه ها را معتبر نمی شمارد. اما روایات و گزارش های تاریخی، این انحصار را تایید نمی کنند. گزارش های متعدد نشان می دهند که لهجه های دیگری نیز در نزول قرآن و قرائت پیامبر| و همچنین در قرائات معصومین وجود داشته است که این ادعا را رد می کند. بررسی این قرائات نشان می دهد که تقریبا تمامی آن ها از لحاظ ساختمان واژه و تفاوت در حرکات با قرائت حفص تفاوت دارند. البته این تفاوت ها در حروف غیر از حرف آخر واژه است و موجب تغییر کارایی نحوی کلمه در جمله نمی شوند؛ بنابراین به تغییر معنایی منجر نمی شوند. پژوهش حاضر با استفاده از منابع گوناگون فریقین، از جمله لغوی، ادبی، قرائت و تفسیر، این موارد را شناسایی کرده و در بستر روشی توصیفی تحلیلی با رویکرد تطبیقی مورد بررسی قرار داده است.

کلیدواژه ها:

قرائات منسوب به اهل بیت^ ، لهجه ، اختلاف قرائت ، قبائل عرب ، تفاوت معنایی