آشنایی با مدل عوامل خطر و محافظت کننده از رفتار خودکشی و کاربرد آن در مدارس

تاکنون در دو سخن سردبیری شماره های قبلی مجله دانشگاه، با مدل تعیین کننده های اجتماعی و عوامل خطر فردی برای خودکشی و خودآزاری (۱) و مدل پیشگیری از خودکشی و خودآزاری (۲) آشنا شدیم. در این سخن سردبیری قصد داریم تا با مدل عوامل خطر و عوامل محافظت کننده از رفتار خودکشی و کاربرد آن به ویژه در مدارس آشنا شویم که ارباچر (Erbacher)، سینگر (Singer) و پولند (Poland)، در کتاب خود با عنوان خودکشی در مدارس، به آن پرداخته اند (۳). همان طور که شکل ۱ نشان می د هد، این مدل از دو پنل عوامل خطر و عوامل محافظت کننده تشکیل شده است که در میانه این دو  پنل و از پایین به بالا، عوامل فردی، روابط، جامعه و اجتماعی وجود دارد. در سطح فردی و از میان عوامل خطر، می توان به آسیب شناسی روانی، سوءمصرف مواد، اقدام به خودکشی قبلی و تکانشکری/پرخاشگری اشاره نمود. این در حالی است که در همین سطح و از میان عوامل محافظت کننده، می توان به مهارت های مقابله/حل مسئله، دلایل ادامه زندگی و اعتراض اخلاقی به خودکشی، اشاره کرد (شکل ۱). همچنین، در سطح بالاتر یعنی روابط، مهم ترین عوامل خطر، شامل سابقه خانوادگی خودکشی و تعارض بین فردی است. در حالی که، مهم ترین عوامل محافظت کننده در این سطح، ارتباط و روابط حمایتی می باشند. از مهم ترین عوامل خطر در سطح جامعه می توان به حمایت های کم جامعه و خدمات ناکافی و از مهم ترین عوامل محافظت کننده در این سطح می توان به مدارس ایمن و خدمات محیطی یک پارچه اشاره کرد. بالاخره، در سطح اجتماعی نیز مهم ترین عوامل خطر شامل موانع نظام مند برای مراقبت، تجلیل خودکشی در رسانه ها و در دسترس بودن وسایل کشنده و از مهم ترین عوامل محافظت کننده می توان به برابری سلامت روان، پیام رسانی ایمن و محدودیت دسترسی به وسایل کشنده اشاره نمود (شکل ۱). شکل ۱- مدل عوامل خطر و عوامل محافظت کننده از رفتار خودکشی و کاربرد آن در مدارس (۳) بر اساس این مدل، یک برنامه جامع پیشگیری از خودکشی در مدارس، باید در هر چهار سطح فردی، روابط، جامعه و اجتماع، تلاش نماید تا عوامل خطر را به حداقل کاهش داده و عوامل محافظت کننده را تقویت نماید. برای مثال، یک مدرسه ایمن که در آن بین دانش آموزان، معلمین و کارکنان مدارس، ارتباط صمیمانه و روابط حمایتی برقرار است، به کاهش رفتار خودکشی در بین دانش آموزان کمک شایانی می نماید. در حالی که، رفتار خودکشی در مدارس غیرایمن که در آن دانش آموزان احساس ناامنی کرده و در معرض خشونت و قلدری قرار می گیرند، افزایش می یابد. از این رو، مدارس باید برنامه هایی را به مرحله اجرا در آورند که با آموزش مهارت های مقابله و حل مسئله، سطح تندرستی و سلامت روانی را افزایش داده و دانش آموزان را از سوء مصرف مواد و پرخاشگری محافظت نمایند. این برنامه ها باید به ویژه دانش آموزان در معرض خطر رفتار خودکشی را شناسایی و مورد توجه ویژه قرار دهند (۳).

کلیدواژه ها:

Risk Factors ، Suicidal Behavior ، عوامل خطر ، رفتار خودکشی