گونه شناختی و گاهنگاری سفالینه های پیش از تاریخ محوطه قشه توت در شمال شرق ایران...

خراسان بزرگ یکی از مناطق پراهمیت در شناخت دوره های فرهنگی از پیش از تاریخ تا دوران اسلامی به شمار می رود. با این حال، نبود انسجام در حفاری ها و کاوش های باستان شناسی، همراه با پراکندگی و ناهمگونی در بررسی ها، موجب ضعف در شناسایی فرهنگ های پیش از تاریخی در شرق ایران شده است. تپه قشه توت، که در فاصله ۱۲ کیلومتری صالح آباد و ۷۷ کیلومتری شمال شرق شهرستان تربت جام در خراسان رضوی و بر مسیر راه های ارتباطی این دو شهر قرار دارد، یکی از محوطه های غنی از آثار پیش از تاریخی محسوب می شود. این محوطه با ظرفیت بالای خود امکان بررسی فرهنگ های این دوره را فراهم می آورد .در این پژوهش، پس از انجام بررسی های پیمایشی و برداشت ۱۱۴ نمونه به روش نمونه برداری سیستماتیک، ۵۲ قطعه شاخص بر اساس مطالعات تطبیقی-تحلیلی، گونه شناختی و گاه نگاری مورد بررسی قرار گرفتند. افزون بر این، تاثیر فرهنگ های نمازگاه و یاز که از فرهنگ های فرامنطقه ای به شمار می آیند نیز تحلیل شد. نتایج پژوهش نشان داد که توالی استقراری این تپه از دوره مس-سنگ و مفرغ آغاز شده و تا دوره آهن به صورت مستمر ادامه یافته است، به طوری که در دوره آهن به بیشترین وسعت خود رسیده است. همچنین، مطالعات سفال نگاری نشان داد که سفال های عصر مفرغ این تپه شباهت بسیاری با دوره های نمازگاه III و IV دارد و سفال های عصر آهن آن نیز بیشترین شباهت را با دوره یاز I در ترکمنستان نشان می دهد. این امر بیانگر ارتباطات فرافرهنگی میان مناطق مختلف است طوری که در دوره آهن به بیشترین وسعت خود رسیده است. همچنین، مطالعات سفال نگاری نشان داد که سفال های عصر مفرغ این تپه شباهت بسیاری با دوره های نمازگاه III و IV دارد و سفال های عصر آهن آن نیز بیشترین شباهت را با دوره یاز I در ترکمنستان نشان می دهد. این امر بیانگر ارتباطات فرافرهنگی میان مناطق مختلف است.

کلیدواژه ها:

خراسان ، تپه قشه توت ، مطالعات فرهنگی ، نمازگاه ، یاز