سیر تحول کالبدی-فضایی آرامگاه- مسجد در خراسان بزرگ

مکان های مذهبی بیانی از ارزش های فرهنگی و اصول زیبایی شناسی در هر جغرافیایی هستند. در تحقیق حاضر با تمرکز بر خراسان بزرگ تلاش گردیده تا ضمن معرفی مسجدمزارهای این خطه، به شناختی از تحولات مفهومی این معماری و نحوه ساخت فضایی آن دست یافت. روش پژوهش براساس روش تفسیری- تاریخی و تحلیل نمونه های موردی بوده و اطلاعات بر مبنای مطالعات کتابخانه ای- اسنادی و مشاهدات میدانی به دست آمده­اند. تحقیق در پی پاسخگویی به این سوال است که تحولات کالبدی این ابنیه نشانگر چه مفاهیمی هستند؟ برای پاسخگویی، متغیرهای مختلفی چون: محل قرارگیری، هندسه و انتظام نقشه، فضاهای الحاقی، مرزبندی میان درون و بیرون، نحوه قرارگیری، ترازها، تعداد ورودی، وجود دید به بیرون بنا، انتظام هندسی نما، محل قرارگیری مناره، نحوه تاکید بر محور عمودی، نحوه بیان محور افقی، شکل گنبد، نوع و جبهه ساخت تزئینات در ابنیه، مورد کاوش قرار گرفته است. یافته های تحقیق بیانگر آن است که تنوعی ارزشمند از نقشه های هندسی در ساخت ابنیه به کار رفته؛ با این حال، پیروی از اصولی چون رعایت سلسله مراتب دسترسی و مرزبندی فضایی، انتظام حجمی و نمای بنا و نیز اقتباس از الگوی چهارتاقی، نشانه تداوم یک سنت در معماری این ابنیه در خراسان بزرگ می باشد.

کلیدواژه ها:

آرامگاه ، معماری اسلامی ، مقایسه تطبیقی ، خراسان بزرگ