ثمرات تالزم علمی علت و معلول بر اساس اصول حکمت متعالیه

بی تردید انسان در سیر استکمالی خود در این عالم با ماده و لوازم آن آمیخته است و همواره مجهوالت بسیار و معلومات اندکی دارد. یکی از مسائل مهم در معرفت شناسی که در طول تاریخ حکمت اسلامی نظر فیلسوفان را به خود جلب کرده است، طریقه یافتن پاسخ مناسب در مورد مجهوالت اعم از تصوری و تصدیقی است. در خصوص مجهوالت تصوری کار چندان سخت نیست زیرا از راه تعریف مفهوم اشیا می توان مجهوالت تصوری را معلوم کرد؛ اما راه یافتن پاسخ مناسب برای مجهوالت تصدیقی چندان هموار نیست. حکما با ارائه دو طریق برهان ان و برهان لم سعی در معرفی طریق صحیح برای کشف مجهوالت تصدیقی کرده اند و این بدان معناست که هر مجهول تصدیقی را یا از راه علت می توان شناسایی کرد یا از راه معلول. آنچه در مقاله حاضر مورد بررسی قرار گرفته است بررسی میزان معلوم شدن مجهوالت از راه علت در برهان لم و نیز از راه معلول در برهان ان است. برای رسیدن به این هدف ابتدای نظرات حکما نقل شده است و سپس مبنای مالصدرا در بحث رابطه خاص علت و معلول مطرح گردیده است. حاصل بحث این است که سیر علمی از علت به معلول با توجه به مبنای خاص مالصدرا در عین فقر بودن معلول نسبت به علت و حمل حقیقت و رقیقت میان این دو یقین آور است اما سیر علمی از معلول به علت یقین آور نیست. روش پژوهش توصیفی – تحلیلی است.

کلیدواژه ها:

طلبه سطح چهار ، حوزه علمیه خراسان