احیاء پایایی منابع آب در گرو بازسازی حکمرانی منابع طبیعی

سرنوشتی که در این سالها برای منابع آب کشور رقم زده شده بنحوی است که در منابع آب زیرزمینی ضمن افت شدید آبخانه ها، کاهش چشمگیر آبدهی چاهها را شاهدیم. وضعیت منابع آب سطحی نیز تا جائی پیش رفته که در اغلب سال ها، حدود نیمی از حجم مخازن پشت سدهای کشور خالی است. سوال اساسی در شرایط توسعه منابع آب و بهرهکشی بیش از حد آنها، اینست که آیا وضع موجود حاکم بر منابع طبیعی و از جمله منابع آب از جنبه ساختاری و فرآیندی، پایایی منابع را بدنبال دارد؟ در حالیکه هدف اصلی از برنامه پایایی منابع آب زیرزمینی، برداشت از آبخانه ها مبتنی بر آبدهی پایا میباشد. بنحوی که در این میان اجتناب از پیامدهای نامطلوب از اقدامات کلیدی محسوب میشود. نکته اساسی با توجه به معیارهای مدیریت پایا، اینست که در مدیریت آب زیرزمینی، پایایی فقط در حوزه آبخیز قابل تعریف می باشد. این بدان معناست که قبل از تعیین معیارهای مدیریت پایا، در واقع باید مبتنی بر فهم خصوصیات حوزه آبخیز، یک مدل مفهومی هیدرولوژی / هیدروژئولوژیکی اجتماعی با توجه به یاریگری گروداران و تعیین نواحی مدیریتی توسعه داده شود. بنحوی که با شناسایی گروداران کلیدی، به مشارکت طلبیدن ذینفعان بیرون مانده از فرآیندها و هماهنگ کردن فعالان چندگانه در سطوح فضایی و عملکردهای متنوع، میزان موفقیت فرآیندهای اجرایی در تحقق اهداف را افزایش داد. با توجه به ماهیت توسعه ی پایا و تاکید بر تعادل سه بعدی اقتصاد - اجتماع- بومسازگان، دگرگونی حکمرانی های جاری در منابع طبیعی بعنوان راه حلی اساسی برای احیای پایایی منابع آب مورد توجه صاجبنظران قرار گرفته است. نقش آفرینی اثربخش و کارایی سیستمهای متعدد برای حفاظت منابع و مصارف، مدیریت بهینه، توسعه و ارائه خدمات آب در سطوح مختلف، حکمرانی خوب را طلب مینماید. بطوری که در آن سازگاری قوانین، مسئولیت پذیری سازمانها، کل نگری و به همپیوستگی در تهیه برنامه ها، مشارکت مردم، شفافیت اطلاعات، ملاحظات اخلاقی و برابری در ارائه خدمات، در تعامل سه بعدی حاکمیت، اجتماع و بخش خصوصی جلوه گر مینماید. با توجه به شکاف های اصلی در حکمرانی موجود آب، و نیز توجه به توسعه ی پایا، دگرگونی حکمرانی جاری که در آن مواردی مهمی مانند جابجایی تخصیص ها با لحاظ تبعات مترتب محلی و منطقه ای، تفویض و مدیریت منابع آب در مقیاس های حوضهای، منطقه ای و محلی و یکپارچگی میان مقیاس ها، یک ضرورت جدی است.

کلیدواژه ها:

توسعه پایا ، حکمرانی خوب ، گروداران ، مشارکت ، منابع آب