مطالعه تطبیقی- انتقادی مبانی و لوازم هستی شناختی تعالی خواهی در تفکر آبراهام مزلو و صدرالمتالهین مبانی و لوازم اصل واقعیت ذومراتبی و وحدت تشکیکی

مسئله اساسی این پژوهش، بررسی مبانی هستی شناختی تعالی خواهی در دو نظام فکری مزلو و صدرالمتالهین با محوریت اصل واقعیت ذو مراتبی و وحدت تشکیکی و هدف از آن، کشف لوازمی است که برای ایجاد فلسفه ا ی متعالی، روان شناسی کمال گرا دارای اهمیت است. پژوهش حاضر با استمداد از معیارهای معرفت شناختی انسجام گروی و در برخی موارد مبناگرایی و نیز با شیوه تطبیقی – انتقادی و با استفاده از روش های استدلال قیاسی و بررسی تاریخی به این نتیجه می رسد که اصل واقعیت ذومراتبی با نام دیگر اصل تداوم در نظریه مزلو که برگرفته از متافیزیک فلوطینی برگسونی است، توسط اصل مکملیت بور و اصل عدم قطعیت هایزنبرگ به اصل ناپیوستگی متافیزیک وایتهدی پیوند می خورد تا این-گونه تعالی نزد مزلو افزون بر سرشت جمعی و دیگر محور، شانی فردی، نخبه گرایانه و خود محور نیز داشته باشد. اما وحدت تشکیکی در نظام صدرایی با تاکید بر اصالت وجود که از بین برنده کثرت هاست، تصویر گسسته ماهوی و ذره ای از عناصر هستی را با امتداد موجی و پیوسته از اجزاء جهان جایگزین می کند تا تعالی را از امری فردی و خودمختار بیرون آورده، آن را امری جمعی، جبری و وابسته به غیر گرداند. هر چند صدرالمتالهین به دلیل توجه به اشکالات درونی وحدت تشکیکی از علیت سنتی روی برمی گرداند و با ارائه نظریه فقر وجودی و نیل به وحدت شخصی، فرایند تعالی سازی جبری حرکت اشتدادی را متوقف می کند اما با توجه به لوازم اصل کاملیت که هستی را تک ساحتی و نظام الاهیاتی را پانن تئیستی می گرداند، تعالی را ذاتی انسان و جهان نشان می دهد و به تئوری فقر وجودی و حرکت اشتدادی تعالی بخش، وجه معرفت شناختی می بخشد.

کلیدواژه ها:

اصل وحدت تشکیکی و ذومراتبی ، تعالی خواهی ، صدرالمتالهین ، مزلو ، مبانی و لوازم هستی-شناختی