بررسی زمین شیمی عناصر اصلی، کمیاب و خاکی نادر در پهنه های دگرسانی و کانه زایی گرمابی منطقه تازه کند، شمال شرق زنجان

گستره معدنی تازه­کند به عنوان بخشی از کمربند فلززایی طارم- هشتجین در۴۵ کیلومتری شمال­شرق شهرستان زنجان، شمال­غرب ایران واقع است. بر پایه بررسی­های صحرایی، سنگ­نگاری و زمین­شیمی، ترکیب سنگ­شناسی توده­های نفوذی آن از کوارتزمونزونیت، مونزونیت، مونزودیوریت تا گابرودیوریت متغیر است و ترکیب واحدهای آتشفشانی آن در گستره تراکی آندزیت، آندزیت تا آندزیت بازالتی قرار دارد. رسم نمودارهای شاخص دگرسانی ایشیکاوا (AI)، شاخص کلریت-کربنات-پیریت (CCPI) به نام نمودار جعبه­ای دگرسانی و شاخص دگرسانی شیمیایی (CIA)، انواع اصلی دگرسانی­ها و شدت آنها را در این منطقه نشان داده است. بررسی تهی­شدگی و غنی­شدگی عناصر با توجه به عامل غنی­شدگی در پهنه­های دگرسانی و کانه­زایی نشان دهنده نقش دمای بالا و pH پایین محلول­های دگرسان کننده بوده که عامل مهمی در تجزیه کانی­هایی چون پلاژیوکلاز، فلدسپار قلیایی و کانی­های فرومنیزین و خروج اکسیدهای K۲O، Na۲O و CaO است. الگوی کلی توزیع عناصر خاکی نادر (REE) به هنجار شده نسبت به کندریت و گوشته اولیه در توده­های نفوذی و واحدهای آتشفشانی دگرسان شده و به نسبت سالم (به عنوان سنگ­های میزبان) یک شیب منفی مشخص و غنی­شدگی از عناصر خاکی نادر سبک (LREE) و عناصر سنگ دوست درشت یون (LILE) و تهی شدگی از عناصر خاکی نادر سنگین (HREE) و عناصر با شدت میدان بالا (HFSE) طی فرآیند دگرسانی را نشان می­دهد. بی­هنجاری­های Eu، Ce و Eu/Eu*)، Ce/Ce* وPr/Pr*) در کانسنگ­ها بهمراه سنگ میزبان سالم و دگرسان شده بررسی شده­اند. از بررسی تغییرات عناصر خاکی نادر و الگوی توزیع بهنجار شده آن­ها می­توان گفت که هر نوع دگرسانی شرایط فیزیکوشیمیایی ویژه خود را داشته که ناشی از عملکرد تزریق چند باره سیال گرمابی طی هر دو فرآیند درونزاد و برونزاد است. فرآیندهای درونزاد نسبت به فرآیندهای برونزاد نقش بسیار مهم و برجسته­ای در گسترش و تکامل پهنه­های دگرسانی گستره معدنی تازه­کند داشته­اند.

کلیدواژه ها:

geochemistry ، Rare Earth Elements ، enrichment factor ، hydrothermal alteration index ، Eu and Ce anomalies ، Tazehkand ، Zanjan. ، زمین شیمی ، عناصر خاکی نادر ، عامل غنی شدگی ، شاخص دگرسانی گرمابی ، بی هنجاری Eu و Ce ، تازه کند ، زنجان.