اندازه گیری تغییرات پوشش گیاهی در ارتباط با ویژگی های خاک و چرای دام مطالعه موردی: مراتع بادامستان طارم، استان زنجان

مقدمهافزایش شناخت محیط زیست و تلاش برای مدیریت پایدار منابع طبیعی نیازمند مطالعه و پایش، در مقیاس های زمانی و مکان های گوناگون است. تغییرات مداوم را باید جزء جدایی ناپذیر هر اکوسیستم دانست. مراتع نیز به عنوان اکوسیستم های طبیعی از این موضوع مستثنا نیستند. به طوری که پایش مرتع به مفهوم بررسی مستمر این اراضی با توجه به اهمیت اکولوژیک، کارکردهای اقتصادی و تغییرات دائمی این منابع، موضوعی ضروریست.روش تحقیقبرای پایش روند و شدت تغییرات پوشش گیاهی و شاخص های خاک مراتع، به مدت ۵ سال اطلاعات زمینی در منطقه بادامستان (در دو منطقه قرق و چرا) واقع در استان زنجان ارزیابی و پایش شد. اندازه گیری اطلاعات زمینی شامل فاکتورهای گیاهی و خاکی بود. فاکتورهای گیاهی شامل درصد تاج پوشش گونه های گیاهی، درصد لاش برگ، تراکم گونه های گیاهی (در مورد مناطق و گونه هایی که قابلیت بررسی وجود دارد)، تولید گونه های گیاهی، وضعیت و گرایش مرتع بود. ارزیابی با استفاده از روش مناسب و با تعداد نمونه کافی و پراکنش مناسب نمونه ها در جوامع گیاهی مختلف در زمان آمادگی مرتع با تکرار انجام شد. ویژگی های خاکی شامل اسیدیته، هدایت الکتریکی، ازت، فسفر، پتاسیم، ماده آلی، وزن مخصوص ظاهری و بافت خاک بود.نتایج و بحث نتایج تجزیه آماری اندازه گیری تغییرات پوشش گیاهی و اثر آن بر شاخص های خاک تحت تاثیر دو حالت چرا و قرق طی بازه زمانی ۵ ساله ارزیابی شد؛ نتایج اختلاف معنی داری را بین اغلب شاخص ها نشان داد و در این مورد میزان پوشش تاجی کل و میزان تولید کل مرتع بین سال های مورد بررسی و نوع منطقه به ترتیب در سطوح احتمال ۱ و ۵ درصد اختلاف معنی داری بوده است. بیشترین میزان تاج پوشش گیاهی (۵۶%) در منطقه چرا شده در سال ۱۳۹۸ و کمترین مقدار آن نیز در منطقه قرق (۳۰%) در سال ۱۴۰۰ بود. همچنین بیشترین میزان تولید کل در منطقه قرق (۱۲۶ گرم در مترمربع) در سال ۱۳۹۸ و کمترین میزان آن (۷/۴۸ گرم در مترمربع) در منطقه قرق و در سال ۱۴۰۰ بود. نتایج آنالیز تراکم کل گونه ها نشان داد که تفاوت معنی داری بین سال ها، نوع منطقه و اثر متقابل نوع منطقه و سال ها وجود ندارد. بااین حال، در مقایسه میانگین داده ها ملاحظه شد که تراکم بوته ای ها در خارج قرق و علفی ها در داخل قرق از میزان بیشتری برخوردار بوده و دارای اختلاف معنی دار هستند. پوشش گیاهی تحت تاثیر دو حالت قرق و چرا توانسته برخی از پارامترهای مربوط به شاخص های خاک را تحت تاثیر قرار دهد. بررسی خاک منطقه تحت تاثیر فشار چرا نشان داد که افزایش شدت چرا باعث کاهش میزان پتاسیم، فسفر، نیتروژن، کربن آلی و هدایت الکتریکی سطح خاک شده است.نتیجه گیریبه طورکلی طی بازه ۵ ساله تغییرات پوشش گیاهی در اثر چرا معنی دار بوده است و کاهش پوشش گیاهی اثر معنی داری بر خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک گذاشته است. با توجه به نتایج به دست آمده، روند تغییرات پوشش گیاهی در منطقه مورد مطالعه کند و تحت تاثیر چرای دام بوده است، درنتیجه بررسی تغییرات کمی و کیفی پوشش گیاهی مراتع در فواصل زمانی معین و آگاهی از روند وضعیت آن یکی از موارد مهم برای برنامه ریزی و اعمال مدیریت صحیح بهره برداری از مراتع است.

کلیدواژه ها:

ارزیابی ، پایش ، مراتع ، مدیریت مراتع ، استان زنجان ، منطقه بادامستان