تحلیل ساختار ادبی در مقدمه متون علمی منثور ( قرن ۹ ۱۲) (همانند طب، نجوم، شکار و...)

هدف از این پژوهش تجزیه و تحلیل ساختار ادبی مقدمه متون علمی منثور بر اساس نظریه ساختارگرایی است. در مطالعات ساختاری رابطه میان اجزا با یکدیگر و رابطه میان اجزا با کل حائز اهمیت است. مقدمه متون علمی منثور همانند متون ادبی در دوره های متفاوت تغییراتی کرده است که این تغییرات در مطالعات ادبی شایان توجه هستند. متون علمی به دلیل محتوای علمی فاقد هرگونه صناعات ادبی هستند. اما نویسندگان فارسی در برخی از دوره ها برای تشبه به نثر ادبی در مقدمه اثر خود از صناعات ادبی بهره برده اند که این امر باعث ایجاد روابط ساختاری میان متن و مقدمه شده است. در این پژوهش علوم پایه ادب فارسی (مانند بیان و بدیع و...) به مثابه ابزار در تحلیل ساختار به کار رفته و متون علمی منثور بر اساس روند تحول آنها از منظر ساختگرایی به سه دسته تقسیم شده است: دسته اول متون علمی قرن چهارم تا قرن ششم که فاقد ساختار ادبی است. دسته دوم متون علمی قرن ششم تا اواخر قرن هشتم که نویسندگان در مقدمه، زبان خودکار را با استفاده از صناعات به سمت زبان ادبی سوق داده اند؛ دسته سوم متون علمی دوران متاخر ( قرن نهم تا دوازدهم) که نویسندگان با ارتباط میان صنایع ادبی و موضوع کتاب از کاربرد صرف صنعت فراتر رفته اند و ساختاری ادبی را به وجود آورده اند. بر اساس نتایج حاصل از این پژوهش نویسندگان متون علمی منثور در دوران متاخر علاوه بر ایجاد روابط ساختاری میان مقدمه و متن، مقدمه را به مثابه براعت استهلالی برای اثر خود قرار داده اند.

کلیدواژه ها:

مقدمه متون علمی ، بررسی ساختاری ، تحول مقدمه نویسی ، سبک شناسی ، تطور ادبی