جایگاه اعتماد و مولفه های اعتمادزا در کلیله و دمنه

اعتماد، از موضوع های مهم بازتاب یافته در متون ادبی به ویژه کلیله ودمنه است که هدف در این پژوهش نیز بررسی این مساله در این اثر، براساس دیدگاه جامعه شناسانی چون گیدنز، فوکویاما و پاتنام و برمبنای روش اسنادی است. یافته ها و نتایج پژوهش، نشان می دهد فضای جامعه مورد وصف در کلیله ودمنه، فضایی است که هنجارها و ارزش های اعتمادساز در آن دیده نمی شود و مخاطراتی چون ناپایداری زندگی دنیوی، بلایای طبیعی، بیماری ها، ضعف نهادهای سیاسی و رواج ناهنجاری های اخلاقی، اعتماد را تهدید می کنند. این نوع تهدیدات، سبب شده است تا اعتماد عقلانی در کلیله ودمنه برجسته شود؛ چنان که افراد برمبنای محاسبه سود و زیان، به دیگران اعتماد می کنند و اعتماد، امری نسبی است؛ نه اعتماد کامل به دوستان است و نه بی-اعتمادی محض به دشمنان. شعاع اعتماد نیز بیشتر محدود به شبکه دوستان و خویشان است؛ اما افراد دیگر نیز می توانند از طریق آزموده شدن وارد این شبکه ها شوند. برای این امر، باید به بررسی پیشینه زندگی افراد پرداخت و طی آزمون هایی، ویژگی های اخلاقی، اجتماعی و شخصیتی آنان را شناخت. از این نظر، افراد مورد اطمینان و اعتماد، باید افرادی دانشمند خردورز صاحب مهارت و متعهد باشند و ضمن تسلیم بودن در مقابل فرادست، برای انتقاد، به گونه ای عمل کنند که به دیگری توهین نشود. صفت های اخلاقی چون نیکی کردن، مهربانی، بخشش، توجه نداشتن به بدگویی دیگران، در جلب اعتماد فرودستان به فرادستان نقش بسیار مهمی دارد و ویژگی هایی چون راست گویی، امانت داری، خویشتن داری، حفظ اسرار و خیرخواهی، در جلب اعتماد فرادستان به فرودستان موثر است.