توزیع مکانی دمای سطح زمین در استان زنجان

دمای سطح زمین یکی از فراسنج­های اثرگذار بر بسیاری از فرایندهای طبیعی و انسانی است. در این پژوهش توزیع مکانی دمای سطح زمین در استان زنجان در دوره ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۳ با استفاده از فراورده MOD۱۱A۲ V۶.۱ مودیس بررسی شده است. در این راستا اثر ارتفاع طول و عرض جغرافیایی بر پراکندگی دمای سطح زمین، الگوی مکانی آن و پهنه های دمایی استان به ترتیب با استفاده از روش های همبستگی جزئی، آماره G* و تحلیل خوشه ای ارزیابی و آشکار شد. یافته ها نشان داد که میانگین دمای سطح زمین در روز ۶/۲۴ و در شب ۳/۵ درجه سلسیوس بوده است. بررسی اثر عوامل مکانی بر دمای سطح زمین نشان داد که رابطه ارتفاع طول و عرض جغرافیایی با دمای سطح زمین منفی است. از این رو با حرکت از جنوب به شمال، غرب به شرق و زمین های پست به بلندی ها دما کاهش می یابد. با این همه ارتفاع بیش ترین اثر را بر دما دارد و اثر طول جغرافیایی و عرض جغرافیایی ضعیف تر است. ازاین رو اثر ارتفاع می تواند بر اثر طول و عرض جغرافیایی چیره شود. دمای سطح زمین در استان، با اطمینان ۹۵ درصد و بیش تر از یک الگوی خوشه ای پیروی می کند که پستی ها و بلندی های استان بیش ترین نقش را در شکل گیری آن داشته اند؛ به گونه ای که خوشه های بیشینه دما هماهنگ با زمین های پست و خوشه های کمینه دما هماهنگ با بلندی ها است. پهنه بندی دمای سطح زمین نشان داد که گستره استان را می توان به ۴ پهنه دمایی بخش کرد؛ به گونه ای که میانیگن دمای روزهنگام و شب هنگام سطح زمین در هر چهار پهنه با اطمینان بیش از ۹۹ درصد متفاوت هستند. ارتفاع و شکل زمین در ایجاد پهنه های چهارگانه دمایی برجسته ترین نقش را داشته اند؛ ازاین رو گرم ترین پهنه هماهنگ با زمین های پست شمال شرقی استان (دره قزل اوزن) و سرد ترین پهنه هماهنگ با مرتفع ترین نواحی استان هستند. هم چنین سمت و سوی پهنه ها در بیش تر نواحی شمال غربی جنوب شرقی است. دمای روزهنگام سطح زمین در گروه نخست ۹/۲۳، گروه دوم ۳/۲۷، گروه سوم ۸/۲۸ و گروه چهارم ۸/۱۸ درجه سلسیوس است. هم چنین میانگین دمای شب هنگام سطح زمین در گروه نخست، ۴/۴، گروه دوم ۹/۶، گروه سوم ۱/۱۲ و گروه چهارم ۹/۱ درجه سلسیوس بوده است. از این رو گروه سوم گرم ترین و گروه چهارم سردترین پهنه های دمایی هستند.

کلیدواژه ها:

Land surface temperature ، Modis ، Spatial distribution ، Zanjan. ، دمای سطح زمین ، توزیع مکانی ، مودیس ، زنجان.