سنتزپژوهی اثرات بوم شناختی، اقتصادی و اجتماعی طرح های انتقال آب

مرور درس آموخته های حاصل از مطالعات راهبردهای «نرم» و «سخت» مدیریت منابع آبی از مهمترین کارویژه های محیط پژوهان به شمار می رود. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی مبتنی بر پارادایم تفسیرگرایی اجتماعی، با استفاده از روش «سنتزپژوهی» اثرات بوم شناختی، اقتصادی و اجتماعی اجرای طرح های انتقال آب را بررسی نمود. جامعه مورد مطالعه، پژوهش های ارزیابی اثرات طرح های انتقال آب در ایران و جهان به زبان های فارسی و انگلیسی در دو دهه قبل بود که نمونه گیری از آن با در نظر گرفتن دو معیار کلیدی «حداکثر تنوع» و «رسیدن به نقطه اشباع نظری» در کنار اعمال محدودیت هایی نظیر سال انتشار، اشاره دقیق به موضوع در عنوان، چکیده و یا واژگان کلیدی، کیفیت تحقیق و مرتبط بودن، ۵۹ مقاله تعیین شد. سپس متن مقالات به دقت بررسی و در سه مرحله کدگذاری شد. یافته های پژوهش نشان داد مهمترین تاثیرات بوم شناختی این طرح ها عبارتند از «خشک شدن چشمه ها و نابودی دریاچه ها»، «افت تراز آب زیرزمینی و تشدید فرونشست زمین» و «کاهش پتانسیل سرزمین برای فعالیت های کشاورزی». مهمترین تاثیرات اجتماعی این طرح ها «افزایش اضطراب اجتماعی»، «کاهش امنیت اجتماعی»، «تضعیف شبکه های اجتماعی»، «افزایش مهاجرت به کلانشهرها» و «اعتمادزدایی نسبت به مسئولان» است. همچنین مهمترین تاثیرات اقتصادی این طرح ها عبارتند از «افزایش خسارت های اقتصادی ناشی از تخریب منابع طبیعی و محیط زیست»، «کاهش رفاه اقتصادی روستاییان» و «کاهش ظرفیت دامپروری». برای اعتبارسنجی یافته ها، از نقل قول های مستقیم متن مقالات برگزیده استفاده شد. در مرحله آخر، کدهای محوری و گزینشی منجر به ارائه طرح واره مفهومی پژوهش حاضر شد و مدل مفهومی نهایی از سوی ۴ خبره بازبینی و پس از اصلاح، نهایی سازی شد.

کلیدواژه ها:

ارزیابی اثرات توسعه ، انتقال آب بین حوزه ای ، مدیریت پایدار منابع آب ، توسعه پایدار منطقه ای