فرایندهای کانه زایی و دگرسانی در توده های گرانیتوییدی (gd) نوع آناتکسی منطقه ماه نشان و مسائل ژئودینامیکی مربوطه (استان زنجان- شمال باختری ایران)

ورقه زمین شناسی ماه نشان در استان زنجان واقع در شمال باختری ایران قرار دارد. از دیدگاه ریخت زمین ساختی، پهنه ای از رشته کوههای موازی با روند شمال باختری – جنوب خاوری همراه با دشتهای میان کوهستانی وابسته را شامل می شود. از شمال خاوری تا جنوب باختری شامل زیر پهنه های زیر است:- حوضه اندآباد- مشمپا، شامل ردیفی پرستبرا از رسوبات آواری اولیگوسن زیرین و لایه های سبز و سرخ تپه ماهوری نئوژن وابسته به محیطی کم ژرفا و تبخیری است (زیر پهنه شماره ۱).- کوهستانهای حبش – مغانلو به شکل زیرپهنه ای طولی با ساختار فلسی که براثر انباشتگی ورقه های رورانده با شیب راندگی به طرف شمال خاور به وجود آمده و در نهایت واحدهای سنگی پرکامبرین (تنها سازند کهر) و فانروزوییک برونزد یافته اند (زیر پهنه شماره ۲).- دشت دوزکند – ماه نشان – ینگجه، با ویژگی تقریبی گرم و خشک، به طور مایل در داخل منطقه قرار دارد (زیر پهنه شماره ۳).- کوهستانهای ابراهیم آباد – اینچه- آلمالو، در جبهه شمال باختری منحصرا از واحدهای سنگی دگرگون شده درجه بالا و برونزدهایی چند از سازند کهر تشکیل شده است (زیر پهنه شماره ۴).- دشت دندی – انگوران، با نهشته های سیلابی و واریزه ای QPl که با شدت زیاد توسط شاخابه های دره مانند بریده شده اند (زیر پهنه شماره ۵).جایگاه سنگ چینه ای و ویژگیهای سنگ شناختی توالی سنگی در دو زیر پهنه آهیخته شماره ۲ و شماره ۴، نشانگر دو رژیم رسوبگذاری از نوع حوضه کافتی و محیط سکویی، برای تکوین مادر سنگهای اولیه آنهاست.رسوبات اولیه و ولکانیتهای وابسته در زیر پهنه شماره ۴، تحت فرایند دگرگونی، به شدت دگرشکل شده و سنگهای دگرگون شده ای از نوع گنیس، آمفیبولیت ، شیست سبز و مرمر در آن به وجود آمده اند، در حالی که در زیر پهنه شماره ۲ سنگهای نوع اسلیت، فیلیت و شیست نارس تکوین یافته اند. این بدین معنی است که شیب زمین گرمایی و شدت دگرگونی از حوضه کافتی (زیر پهنه شماره ۴) به سوی محیط سکویی (زیر پهنه شماره ۲) به تدریج کاهش می یابد. افزون بر این، رخداد فرا دگرگونی موجب زایش توده های گرانیتویید آناتکتیکی نوع S در سراسر حوضه کافتی (زیر پهنه شماره ۴) شده است.برخی از این گرانیتوییدهای آناتکتیکی (مانند توده گرانیتویید مغانلو) به شکل توده های نفوذی دیاپیری قدرتمند در دوره ای خیلی دیرتر از زمان تبلور ماگمایی شان جایگزین شده اند و به جای  هاله های همبری دگرگونی، ایجاد هاله های برشی و خردشده در اطراف توده های گرانیتوییدی نموده اند. چنین هاله های برشی و خردشده، نقش محمل ها و مجاری مناسب برای مهاجرت و انتقال سیالهای کانه دار گرمابی را بازی می کنند و موجب تکوین دگرسانیهای فراگیر در راستای کانه زایی های مربوطه می شوند.برای مثال، دگرسانیهای پتاسیک، آرژیلیک متوسط تا پیشرفته و کانی زاییهای آنتیموان اپی ترمال وابسته در اطراف توده گرانیتویید نوع S مغانلو در متن مقاله توصیف شده است.

کلیدواژه ها:

ریخت زمین ساخت ، زیرپهنه فلسی ، رسوبات سیلابی و واریزه ای ، مادر سنگ اولیه ، شیست نارس ، گرانیتویید نوع S ، توده های نفوذی دیاپیری ، هاله های برشی شده ، دگرسانی های فراگیر ، مهاجرت سیالهای کانه دار ، کانی زایی اپی ترمال