استخراج و اندازه گیری میزان اجزاء فلاونوئیدی سیلی مارین در کالوس القاء شده گیاه ماریتیغال (Silybum marianum L.) در شرایط درون شیشه

سابقه و هدف: ماریتیغال یا خارمریم با نام علمی Silybum marianum L. از گیاهان مهم دارویی است که جایگاه خاصی را در صنایع دارویی پیدا کرده است. خارمریم گیاهی یک ساله یا دوساله است که دارای مواد موثره از نوع ترکیبات فلانوئیدی می باشد که بیشتر در دانه های گیاه ذخیره می شود. مجموعه مواد موثره این گیاه به سیلی مارین معروف است. سیلی مارین به عنوان ماده دارویی ضد سرطان شناخته شده است. سیستم های کشت سلولی می توانند برای کشت در مقیاس وسیع سلول های گیاهی برای تولید متابولیت های ثانویه استفاده شوند. هدف از این تحقیق، مطالعه اثر ژنوتیپ، ریز نمونه، تیمارهای فیتوهورمونی و نوع کالوس بر میزان سنتز مواد موثره در کالوس های ماریتیغال با استفاده از تکنیک کروماتوگرافی مایع با فشار بالا (HPLC) بود.مواد و روش ها: در این تحقیق برای تولید گیاهچه استریل ماریتیغال، از محلول های tween-۲۰، اتانول ۷۰%، آب اکسیژنه و شستشو با آب مقطر استریل برای ضد عفونی بذر استفاده شد. سپس بذرهای استریل به محیط کشت آب و آگار (۱۲ گرم در لیتر) استریل شده منتقل و در شرایط تاریکی و دمای ۲۵ درجه سانتی گراد به مدت ۱۵ روز نگهداری و پس از جوانه زنی و کمی رشد به شرایط روشنایی انتقال داده شدند. سپس آزمایشی با استفاده از دو ژنوتیپ مجارستان و برازجان، ریز نمونه لپه و هیپوکوتیل، محیط کشت موراشیگ و اسکوک (MS) و تیمارهای هورمونی ۲,۴-Dichlorophenoxyacetic acid (۲,۴-D) (۱، ۲.۵ و ۵ میلی گرم در لیتر) و بنزیل آمینو پورین (BAP) (۰.۲۵ و ۰.۵ میلی گرم در لیتر) در شرایط تاریکی و در قالب طرح فاکتوریل بر پایه کاملا تصادفی انجام شد. کالوس های تولید شده پس از ۳۰ روز به محیط کشت MS منتقل و با نصف هورمون ها واکشت شدند. چربی زدایی و استخراج مواد موثره از کالوس، به ترتیب با استفاده از حلال های پترولیوم اتر و متانول انجام شد. اجزای سیلی مارین با استفاده از دستگاه کروماتوگرافی مایع با فشار بالا به اجزای تاکسی فولین، سیلی کریستین، سیلی دیانین، سیلی بین و ایزوسیلی بین تفکیک شدند. آنالیز آماری داده ها با نرم افزار spss انجام شد.نتایج: نتایج آزمایش نشان دهنده تاثیر تیمارهای مختلف ریز نمونه، اکوتیپ و هورمون ها بر میزان ترکیبات فلاونوییدی سیلی مارین (تاکسی فولین، سیلی کریستین، سیلی دیانین، سیلی بین، ایزوسیلی بین) در عصاره ماریتیغال می باشد. نتایج تجزیه واریانس و مقایسه میانگین مقادیر فلاونولیگنان ها در کالوس های حاصل از آزمایش نشان داد که بیشترین مقدار تاکسی فولین مربوط به ریز نمونه هیپوکوتیل بود. بیشترین مقدار سیلی کریستین مربوط به رقم مجارستان و مقدار ۵ میلی گرم در لیتر ۲,۴-D بود. بیشترین مقدار سیلی دیانین مربوط به رقم مجارستان، مقدار ۱ میلی گرم در لیتر ۲,۴-D و ۰.۲۵ میلی گرم در لیتر BAP بود. بیشترین مقدار سیلی بین مربوط به رقم مجارستان، ریزنمونه هیپوکوتیل، مقدار ۱ میلی گرم در لیتر ۲,۴-D و ۰.۲۵ میلی گرم در لیتر BAP تعلق داشت. بیشترین مقدار ایزوسیلی بین مربوط به رقم مجارستان، ریزنمونه هیپوکوتیل و مقدار ۱ میلی گرم در لیتر ۲,۴-D بود. بیشترین مقدار سیلی مارین مربوط به رقم مجارستان، مقدار ۱ میلی گرم در لیتر ۲,۴-D و ۰.۵ میلی گرم در لیتر BAP بود.نتیجه گیری: نتایج بدست آمده نشان داد که ارقام اصلاح شده ماریتیغال از قبیل مجارستان مواد موثره بیشتری نسبت به توده های بومی دارند. در تولید مواد موثره، نوع ریزنمونه اهمیت بیشتری نسبت به حجم و نوع کالوس حاصل از آن دارد. به طوری که ریزنمونه هیپوکوتیل با کالوس های کوچک و غیر جنین زا نسبت به لپه با کالوس های حجیم و جنین زا درصد تولید مواد موثره بالایی داشت. در ضمن، مقادیر پایین هورمون های اکسین و سیتوکینین موثرتر از مقادیر بالای آنها در تولید مواد موثره بودند.

کلیدواژه ها:

فلاونوئید ، کالوس ، سیلی مارین ، ماریتیغال (Silybum marianum L.) ، شرایط درون شیشه