تبیین مفهوم واژه «معروف» در آیه «عاشروهن بالمعروف» و تاثیر آن در استنباط حقوق زوجین از آیه ۱۹ نساء

آیه «عاشروهن بالمعروف»، از جمله مهم ترین ادله عام قرآنی در استنباط حقوق زوجه است که غالب فقها در ابواب مختلف حقوق زوجه به آن استناد کرده اند. فقهای شیعی، در امکان استناد به این آیه شریفه و نیز محدوده دلالت آن، اختلاف نظر دارند که عمدتا ریشه در برداشت آنها از معنای واژه «معروف» دارد. ازاین رو تبیین معنای این واژه قرآنی، نقشی کلیدی در استنباط فقهی از آیه مذکور دارد. اصلی­ترین اختلاف نظر بین فقها درباره معنای معروف در این آیه، در تعیین نوع معروف و به اصطلاح وصف این معروف است. با بررسی نظرات و کتب فقهی، به چهار احتمال در معنای معروف رسیدیم: ۱. معروف شرعی ۲. معروف عرفی ۳. معروف عقلی ۴. معروف اخلاقی. البته برخی نیز در تبیین معنای معروف، به ترکیبی از دو یا چند معنا از این معانی اشاره کرده ‍اند. در این مقاله تلاش شده است با داده های علمی به روش کتابخانه­ای، از طریق اسناد مکتوب، نرم­افزاری و برخط، و تحلیل انتقادی آنها، به بررسی تاثیر هریک از این معانی بر امکان استنباط فقهی از آیه «عاشروهن بالمعروف» پرداخته شود. بررسی­ها نشان می دهد فقط در صورتی می­توان این آیه را به عنوان یک دلیل در فرایند استنباط احکام شرعی مرتبط با حقوق زوجه لحاظ کرد که منظور از معروف را همان معروف عرفی لحاظ نماییم. لحاظ کردن معانی دیگر، هریک دچار اشکالاتی است که مانع از دلیلیت این آیه می ­گردد.

کلیدواژه ها:

فقه القرآن ، معروف ، معاشرت به معروف ، فقه ، حقوق زوجه