ارزیابی نقدهای ابن رشد بر روش متصوفه در الاهیات

ابن رشد به هدف نقد روشی که «متصوفه» در استنباط های الاهیاتی خود برگزیده اند، دو ادعا به آنان نسبت می دهد: یک-متصوفه به روش های نظری باور ندارند و، دو-به باور متصوفه معرفت تنها با پیراستن نفس از شهوت ، و القاء از جانب خداوند شکل می گیرد. او معتقد است، تنها دلیل صوفیان بر این دعاوی ظاهر آیاتی از قرآن است؛ اما ظواهر آیات یادشده برای اثبات مقصودشان بسنده نیست. یک روش برای آن که موجه و مقبول افتد، باید هم زمان سه مولفه ی «عمومیت»، «سازگاری با ظواهر قرآن»، و «سازگاری با چارچوب منطق ارسطویی» را برآورد. ازنظر او روش «متصوفه» هیچ یک از سه مولفه ی گفته شده را ندارد. ما فهم ابن رشد از متصوفه را مفروض می گیریم و در درستی آن چون وچرا نمی کنیم و؛ سپس استدلال می آوریم که: (۱) می توان از مدعای نسبت داده شده به صوفیان، صورت بندی منطقی و نظری ارائه داد؛ صورت بندی ای که حتا با پیش فرض های روش شناختی ابن رشد سازگار باشد. (۲) ظواهر آیات موردنزاع، به یک سان می تواند هم مدعای صوفیان را اثبات نماید و هم مدعای ابن رشد را. (۳) ابن رشد در ظهوریابی خود از آیات قرآن به شکاکیت معناشناختی دچار می شود، ازاین رو نمی تواند ازپس تبیین هیچ آیه ای برآید. (۴) ابن رشد در معناشناسی خود، تاویل براساس مبانی فلسفه ی ارسطویی را برگزیده است؛ این نحوه تاویل کردن نه عمومیت دارد و نه با ظواهر قرآن سازگار است؛ ازاین رو ایرادی که ابن رشد به متصوفه وارد می کند، خودشکن است. (۵) ابن رشد از یک سو حق تاویل را از متصوفه سلب می کند؛ اما خود فراوان با مفروضات ارسطویی به تاویل مبادرت می ورزد. (۶) ابن رشد بین «اطلاق» و «عمومیت» خلط کرده است.

کلیدواژه ها:

الهیات متصوفه ، الهیات ابن رشد ، روش شناسی در الهیات ، ابن رشد ، متصوفه