عوامل موثر بر بهره وری آب گندم در تعاونی های آب بران زمین های پایین دست سد دوستی

این پژوهش با هدف تعیین بهره­وری فیزیکی و اقتصادی آب در تولید محصول گندم و عوامل موثر بر آن در تعاونی های آب بران زمین­های پایین دست سد دوستی شهرستان سرخس در استان خراسان رضوی انجام شد. در این پژوهش، بهره­وری فیزیکی از طریق شاخص CPD[۱](میزان محصول تولیدی به ازای هر مترمکعب آب مصرفی) و بهره­وری اقتصادی با استفاده از شاخص­های BPD[۲] (درآمد به ازای هر مترمکعب آب مصرفی) و NBPD[۳] (درآمد خالص به ازای هر مترمکعب آب مصرفی) محاسبه گردید. اطلاعات لازم از طریق تکمیل ۲۷۴ پرسشنامه از کشاورزان گندم کار عضو تعاونی­های آب­بران گردآوری شد. نتایج نشان داد که برای محصول گندم شاخص CPD معادل ۱/۳۵ کیلوگرم بر مترمکعب، شاخص BPD معادل ۱۵۲۹۲۰ ریال بر مترمکعب و شاخص NBPD معادل،۹۴۷۱۰ ریال بر مترمکعب است. نتایج آزمون مقایسه میانگین نشان داد که تفاوت معنی­داری بین شاخص­های بهره­وری فیزیکی و اقتصادی آب گروه­های مختلف پاسخگویان بر حسب سطح تحصیلات، ارتباط با مروج، شرکت در دوره های آموزشی، شکل هندسی مزرعه و تعداد قطعات زمین تحت مالکیت وجود دارد. نتایج آزمون همبستگی نشان داد که بین متغیرهای سابقه کار کشاورزی، درآمد، تعداد اعضای فعال خانواده در کار کشاورزی، تعداد دوره های آموزشی شرکت کرده، دفعات مراجعه به مروج، مولفه­های سرمایه اجتماعی، اقدامات فنی و زراعی، رابطه مثبت و معنی­دار وجود داشت. همچنین، رابطه بین متغیرهای فاصله منبع تا مزرعه و مدت هر نوبت آبیاری با شاخص های بهره وری فیزیکی و اقتصادی آب به گونه ای معنی­دار منفی بود. نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد که متغیر درآمد کشاورزان با تاثیر مثبت، بیشترین نقش را در افزایش بهره­وری فیزیکی آب (CPD) داشت و متغیر مدت زمان هر نوبت آبیاری با تاثیر منفی، بیشترین نقش را در بهره­وری اقتصادی (BPD و NBPD) نشان داد. با توجه به تاثیر منفی متغیر مدت زمان هر نوبت آبیاری بر بهره­وری اقتصادی آب، انجام آبیاری متناسب با نیاز گندم و با روشی که حجم آب کمتری مصرف شود، پیشنهاد می­گردد.   [۱] -Crop Per Drop [۲] -Benefit Per Drop [۳]- Net Benefit Per Drop

کلیدواژه ها:

عملکرد به ازای حجم آب ، بهره وری اقتصادی آب ، سرمایه اجتماعی ، مدیریت آب