منطق فهم آیت الله جوادی آملی در صحنه اعلام خلافت الهی

قصه آدم از جهات گوناگون، محل تضارب آرای دین پژوهان بوده و هست. در این میان، بررسی نحوه مواجهه مفسران با متن و تبیین منطق فهم آنها، جایگاه مهمی در شناخت چگونگی سیر تفکر در مسیر تفسیر دارد. مطالعه سه گانه شناختی آیت الله جوادی آملی در تناظر بر شناخت«جهان، انسان و معرفت» ذیل آیات ۳۴-۳۰ می تواند ما را به این مهم سوق دهد. تمرکز سه گانه منطق فهم در این داستان، بر انسان شناسی و تعیین مختصات انسان کامل در ارتباطات وی با خدا به عنوان جاعل خلیفه و با فرشتگان در مرتبه شاگردان خلیفه است. از این نظرگاه، قوه علم به اسماء که منشاء خلافت است در تمام انسان ها به ودیعت نهاده شده و اراده، عامل شکوفایی مراتب انسانی در کرامت یا پنهان سازی آن و سقوط به حیوانیت و شیطنت است. این صحنه در دیدگاه جهان شناسی، فرازمانی و فارغ از امکان خطاست و نقطه مقابل آن، عالم ماده به مثابه جایگاه بدن عنصری انسان و مبداء حرکت تکاملی اوست. در بعد معرفت شناسی، مفسر قائل به وجود مراتب شناخت برمبنای جنس متعلق معرفت در عوالم طولی ست که بنا به این بیان، عالم اعلام در عوالم عقلی و وجود حقوقی انسان در مرتبه موجود مستکفی و عالم نفس قرار می گیرد. در نگاه ایشان داستان آدم، قضیه شخصی خارجی ست و از سنت مستمر الهی در جعل خلیفه بر ارض خبر می دهد. عبور ایشان از نظریه جسمانیه الحدوث و روحانیه البقاء در تشریح عوالم نفس نیز در این داستان قابل توجه است. در اظهارات مفسر، اثرپذیری از فحوای روایات شیعی و کاربست آموزه ها و پیش فرض های عرفانی و فلسفی بارز است.

کلیدواژه ها:

جوادی آملی ، منطق فهم ، تفسیر تسنیم ، روش شناسی ، داستان آدم