دوبارکه بغ بانویی در پیکر عروسک؛ بازجست آیینی نمایشی در کتاب نشوار المحاضره تنوخی

دوبارکه نام عروسکی است که قاضی تنوخی، ادیب عربی­نویس سده چهارم هجری، در کتاب نشوار المحاضره و اخبار المذاکره، از آن یاد می­کند. از گزارش خرد تنوخی برمی­آید که ساختن این عروسک در بغداد و بر بام نهادنش در شب نوروز با آیین­های کهن سال نو به­ویژه با آیین ازدواج مقدس در پیوند است. این جستار می­کوشد با تکیه بر نشانه­های یافت­شده در بازگفت تنوخی و نیز به یاری نشانه­های برون­متنی جشن سال نو در بابل و آیین­های عروسکی باران­کرداری در ایران از چیستی دوبارکه و پیوندش با بغ­بانوی باروری پرده بردارد و چگونگی برگزاری این آیین فراموش­شده را بشناساند. مهم­ترین یافته این کاوش آن است که باشندگان بغداد نمایشی آیینی را بر پا می­دارند و دوبارکه ایزدبانوی باروری است که طی این آیین در پیکر عروسک نمایانده می­شود. از این رو می­توان دوبارکه و آیین او را همچون میرنوروزی در جرگه نمایش­های آیینی نوروز جای داد.

کلیدواژه ها:

Dobārkeh” ، Nashvār al Mohāzirah ، Nowrouz ، Saint Marriage ceremony ، Fertility goddess ، Anāhita ، عروسک دوبارکه ، نشوار المحاضره ، آیین عروسکی ، نوروز ، آیین ازدواج مقدس ، ایزدبانوی باروری ، اناهیتا