جایگاه دلیل عقلی نزد امامیه

یکی از منابع شناخت ومعارف بشری عقل است. در اصول عقاید مهم ترین دلیل برای اثبات توحید و نبوت ومعاد عقل است، اما در احکام شرعی با توجه به تعاریف مختلف علما قاعده کلی ارائه نشده بود ومتاخرین با تقسیم بندی مدرکات عقلی به عقل نظری وعقل عملی جایگاه دلیل عقلی را روشن کرده اند. ایشان می گویند عقل نظری مستقیما وبدون وساطت ملازمه نه قدرت دارد که خود احکام شرعیه را درک کند ونه قدرت دارد فلسفه وملاکات احکام شرعیه را بدست آورد، ولی از طریق ملازمه می تواند حکم شرعی را استخراج کند. عقل عملی هم مثل عقل نظری نمی تواند احکام شرعیه وفلسفه آنها را درک کند چرا که چنین ادراکی از محدوده ادراکات عقل عملی خارج است. ولی در موردی که عقلا بماهم عقلا اتفاق بر امری داشته باشند شارع هم به علت اینکه یکی از عقلاست همان حکم عقلا را می دهد و به دنبال آن عقل نظری وارد می شود وحکم به ملازمه می کند ودرصورت اثبات ملازمه حکم لازم هم ثابت می شود، درنتیجه نقش اصلی را عقل نظری دارد که حاکم به ملازمه است وعقل عملی فقط در خصوص حسن وقبح ، ادراک وحکم دارد.

کلیدواژه ها:

دلیل عقلی ، عقل عملی ، عقل نظری