آیین نامه های لرزه ای، گذشته، حال و چشم انداز آینده

آیین نامه های لرزه ای از ایده ساده ضریب زلزله آغاز و طی یک صد سال به شکل امروزی درآمدند. درک ضوابط پیچیده و به کارگیری درست آن در گرو شناخت مبانی نظری این ضوابط است اما متاسفانه در این باره کمتر بحث شده است. در این مقاله پیدایش و سیر تحولات آیین نامه های لرزه ای و چگونگی تعیین ضریب رفتار، طیف طرح، توزیع نیرو، و تکیه فزاینده بر تحلیل دینامیکی تشریح و دقت مفروضات آیین نامه بحث شده است. پرسش اساسی این است که ضوابط آیین نامه چگونه می تواند سازه را علیرغم فقدان مقاومت کافی ایمن سازد؟ کلید این معما در ضریب رفتار است که باید تغییرشکل ایجاد شده را در محدوده ظرفیت شکل پذیری نگاه دارد. رابطه ضریب رفتار با تغییرشکل لرزه ای، صعوبت تخمین ظرفیت شکل پذیری، چگونگی برآورد ضرایب رفتار فعلی، و مسئولیت آیین نامه های طراحی در ارائه روش محاسبه و تامین شکل پذیری از محورهای اصلی این گفتار است و نشان داده شده کاهش شدید ظرفیت شکل پذیری در سازه های فولادی به خاطر بروز پدیده جهش کرنش و در قاب های بتنی به خاطر زوال مقاومت فشاری ستون تابعی از انحراف (دریفت) است. از این رو، انحراف و میزان خسارت سیستم های لرزه بر سخت مانند دیوار برشی، مهاربند و میانقاب بسیار کمتر از قاب بوده و از حاشیه اطمینان بسیار بیشتری برخوردارند. جایگزینی طیف انحراف به جای طیف طرح پیشنهادی برای آینده است که قابلیت سیستم های لرزه بر در کاستن از انحراف را به صورت خودکار لحاظ نموده و برخلاف آیین نامه های فعلی درجه اطمینان مشابهی را برای انواع سیستم های تحت پوشش فراهم می سازد.

کلیدواژه ها:

تاریخچه آیین نامه ، طیف طرح ، منشا ضریب رفتار ، شکل پذیری ، زوال مقاومت ستون بتنی ، توزیع نیروی زلزله