نگاهی بر هدایت و ضلالت در منابع امامیه (عوامل، زمینه ها و ادله)

هدایت که به معانی ارائه الطریق، ایصال الی‎المطلوب و اثابه و... می‎باشد و ضلالت که معانی ضد هدایت مانند عدول از منهج مستقیم را دارد؛ ارتباط تنگاتنگی با حیات هستی و انسان دارد و از جمله ریشه دار ترین مسایل مطرح شده در قرآن کریم، روایات و گفتار علمای اسلام عموما و بزرگان امامیه خصوصا، می‎باشد؛ در باب هدایت تکوینی که در طبیعت تمامی مخلوقات به ودیعت نهاده شده چیزی به نام ضلالت تکوینی در مقابل او قرار ندارد و هر آنچه که اشعار به ضلالت تکوینی دارد و به خداوند منتسب شده است، نوعی از هدایت بوده و برگشت به آن دارد. و اما ضلالت تشریعی ابدا بر خداوند متعال روا و به جا نیست چون در مقابل هدایت تشریعی که افاضه العقل و ارسال رسل و انزال کتب می‎باشد؛ قرار دارد. در زمینه علل تکوینی هدایت و ضلالت؛ انتساب آن به خداوند متعال از باب علت العلل بودن او می‎باشد. و نسبت آن بر انبیاء از باب واسط بودن آنان است میان ذات پاک الله و بندگان. و انتساب آن به قرآن و انسان هم با توجه به اعمال اختیاری انسان می‎باشد. هرچند در منابع، هدایت و ضلالت به خداوند متعال و... منتسب شده است ولی بازیگر اصلی این میدان خود انسان آنهم با استفاده از نعمت اختیار می‎باشد که علمای امامیه این مساله را از طرق عقل و نقل بررسی نموده و به اثباط رساندند؛ از جمله زمینه سازان هدایت و ضلالت هم می‎توان به محیط، علم و جهل و معرفت و عدم معرفت؛ اشاره نمود.

کلیدواژه ها:

واژگان کلیدی: هدایت ، ضلالت ، امامیه ، هدایت تکوینی و ضلالت تکوینی