حقوق سیاسی و قضایی مخالفان و معترضان از دیدگاه نهج البلاغه

آنچه از مطالعه تاریخ حکومت علی(ع) به وضوح قابل استنتاج است، باور ایشان به حکومت بر مردم بر اساس حقوق متقابل است. از دیدگاه علی(ع)، مادامی که مردم و حاکمان حقوق متقابلی که بر عهده دارند ادا نکنند، پیشرفت مادی و معنوی جامعه حاصل نخواهد شد. از طرفی حق، انحصاری و گزینشی نیست و همه شهروندان می باید فرصت برخورداری از حقوق خود را داشته باشند. مخالفان و معترضان نیز از این قاعده مستثنی نیستند. علی(ع) صراحتا از حقوق مخالفان و معترضان خود و نوع حکومت داری اش سخن می گوید و تاکید می کند مادامی که امنیت جامعه و دیگر شهروندان به مخاطره نیفتند، مخالفان و معترضان در بهره مندی از حقوق خود آزادند که از جمله مهم ترین آن ها می توان به آزادی بیعت با حاکم، آزادی عقیده، آزادی در پرسشگری، انتقاد و اعتراض و هم چنین آزادی در دادخواهی اشاره کرد. بدون تردید اعطای این حقوق به مخالفان و معترضان، مطلوب حکومت های خودکامه نیست، لکن علی(ع) که به فرموده خودشان، حکومت را برای نشاندن حق به جای خود و بازپس گیری حق مظلوم از ظالم پذیرفته اند، در اعطای این حقوق به مخالفان و معترضان ذره ای کوتاهی نکردند. مقاله حاضر با بهره گیری از روش توصیفی تحلیل و با محوریت نهج البلاغه، به احصا و تحلیل حقوقی که علی(ع) به مخالفان و معترضان خویش داده، پرداخته است.

کلیدواژه ها:

حق ، آزادی ، مخالفان ، معترضان ، علی(ع) ، نهج البلاغه.