مبانی و آثار عدالت توزیعی در نظام مسئولیت مدنی

در طول ادوار مختلف، مسئولیت مدنی مبتنی بر نظریه های متفاوتی بوده که هرکدام روش خاصی را برای جبران خسارت پیشنهاد می دهند. از قرن بیستم به بعد نظریه ای تحت عنوان «عدالت توزیعی در مسئولیت مدنی» مطرح شد. عدالت توزیعی به توزیع و تسهیم عادلانه منافع و مضار فعالیت های مفید و ضروری برای زندگی امروز که درعین حال واجد خطرات به مراتب جدی تر و گسترده تری هستند، مربوط می شود. در این پژوهش به دنبال پاسخ به اینکه چرا در مواردی لازم است خسارتی را که یک شخص عامل آن بوده، به یک گروه مانند عاقله یا کل مردم (با پرداخت بیت المال یا با پرداخت از ناحیه بیمه گر) تحمیل نمود؟ در حقوق ایران، عدالت توزیعی مبنای اصلی مسئولیت مدنی نبوده و استثنایی است بر اصل عدالت اصلاحی. به نظر می رسد ایجاد نهادهایی چون بیمه و صندوق های حمایتی از مهم ترین مبانی این نوع عدالت است و تحقق این عدالت را نمی توان در تمام موارد مسئولیت مدنی قابل تحقق دانست. هم چنین تحقق عدالت توزیعی در نظام مسئولیت مدنی بلاشک باعث کاهش حوادث خواهد بود. بعضا ضرر وارده به میزانی سنگین است که جبران آن از توان واردکننده زیان خارج است. برای همین منظور در حقوق نوین، اندیشه روبه گسترش در جبران خسارت، بحث عدالت توزیعی است. بر مبنای عدالت توزیعی، در چنین مواردی، زیان بر دوش افراد متعدد سرشکن و خسارت به صورت جمعی جبران شود و یا اینکه دولت با پیش بینی صندوق ها یا بیمه های اجباری، این نقش را بر عهده می گیرد. هر چند برخی از مصادیق خسارات از طریق این نوع عدالت توزیعی که استثنا است قابل جبران نمی باشد. در این تحقیق از نوع بنیادی و ازنظر رسیدن به اهداف از روش توصیفی - تحلیلی استفاده می گردد.

کلیدواژه ها:

بیمه اجباری ، مسئولیت مدنی ، عدالت اصلاحی ، عدالت توزیعی ، مضار