ارزیابی پتانسیل برداشت پایدار از آب زیرزمینی دشت تبریز جهت مصارف آبیاری با تاکید بر صیانت از منابع آب

مقدار تخلیه آب زیرزمینی توسط چاه ها و قنات های شناسایی شده در دشت تبریز ۱۳۴میلیون مترمکعب در سال است. با توجه به هیدروگراف رسم شده برای دشت تبریز تراز سطح آب زیرزمینی برای ۱۶ سال آماری (۱۴۰۰-۱۳۸۴)، ۳۹۴/۱متر و در سال آبی (۱۴۰۰-۱۳۹۹)، ۰۸۸/۰متر افت داشته است. نتایج محاسبه بیلان آبی منطقه نشان داد که دشت در وضعیت عدم تعادل بیلان است و کسری مخزن ۷۴/۲۲ میلیون مترمکعب برآورد شد. نتایج مطالعات انجام شده نشان می دهد که یکی از عوامل مهم کمبود آب، روی آوردن به کشت هایی با نیاز آبی زیاد است. برای رسیدن به حد برداشت پایدار هفت سناریو بر روی الگوی کشت حاکم در منطقه اعمال گردید که از بین آن ها چهار سناریو ۱) تامین ۸۰ درصد نیاز آبی محصولات به جای تامین نیاز آبی کامل، ۲) تامین نیاز آبی کامل همزمان با کاهش ۲۰ درصد سطح زیر کشت محصولات، ۳) تامین ۹۰ درصد نیاز آبی  محصولات همزمان با کاهش ۱۰ درصد سطح زیر کشت آنها، ۴) محصول پیاز از الگوی کشت به خاطر نیاز آبی بالا حذف و کاهش ۱۰ درصد سطح زیر کشت یونجه و در مقابل افزایش ۱۰ درصد سطح زیر کشت نخود و سبزیجات مورد قبول واقع شدند که تقریبا تناسب زیادی با مقدار حد برداشت پایدار دارند. نتایج نشان داد که مهمترین راهکار جهت بهره برداری بهینه از آب، مدیریت در مصرف آب است و در بخش کشاورزی تغییر الگوی کشت بر اساس تغییر در سطح زیر کشت و تامین نیاز آبی محصولات راهکار مناسبی برای اصلاح الگوی مصرف آب می باشد.

کلیدواژه ها:

آب زیرزمینی ، الگوی کشت ، بیلان ، حجم ذخیره آبخوان ، حد پایدار