ضرورت پرداختن به سلامت معنوی در برنامه درسی رشته های علوم پزشکی

زمینه و هدف: ضرورت و اهمیت توجه به معنویت و ابعاد فراجسمانی انسان در حوزه سلامت و به تبع آن پرداختن به این مباحث در آموزش علوم پزشکی، به نحو روزافزونی، مورد توجه طراحان و برنامه ریزان آموزشی در جهان قرار می گیرد. این مهم با توجه به تاکیدات قرآن کریم و منابع اسلامی و پیشینه تمدن اسلامی ایرانی باید در کشور ما از اولویت ویژه ای برخوردار باشد تا حیات و سلامت انسان با نگاهی جامع و چندبعدی نگریسته شده و آموزش علوم پزشکی نیز منعکس کننده چنین نگاهی به وجود و ماهیت انسان باشد. با این حال، به نظر می رسد خلاهای جدی در زمینه پرداختن به بعد معنوی سلامت در بخش های مختلف نظام آموزش عالی سلامت کشور و ازجمله در برنامه های درسی وجود دارد. این مطالعه با هدف بررسی جایگاه سلامت معنوی در برنامه درسی رشته های علوم پزشکی به منظور تاکید بر ضرورت پرداختن به سلامت معنوی در برنامه درسی رشته های علوم پزشکی در کشور ایران انجام شد. روش ها: این پژوهش با مراجعه به اسناد موجود و به شیوه توصیفی و تحلیلی انجام گردید. در طی این مطالعه، برنامه درسی و سرفصل های مصوب ۳۱ رشته غیر تحصیلات تکمیلی دایر در دانشگاه های علوم پزشکی کشور شامل ۲۸ رشته در مقطع کارشناسی و ۳ رشته در مقطع دکتری عمومی مورد بررسی قرار گرفت و مباحث و اشارات مرتبط با سلامت معنوی در بخش های کلیات و سرفصل های دروس هر رشته شناسایی و گزارش گردید. یافته ها: این مطالعه حاکی از فقدان هرگونه مفهوم معنوی در نزدیک به نیمی از برنامه های درسی رشته های مورد مطالعه بود، درحالی که در بسیاری از رشته های دیگر نیز صرفا در مقدمات رشته و به ویژه در بیانیه ارزش ها و باورها، اشارات کلی به این مفاهیم به چشم می خورد. در تعداد اندکی از رشته ها، علاوه بر موارد فوق، رویکرد معنوی در سایر اجزای برنامه درسی و از جمله در سرفصل برخی از دروس به تناسب، مورد اشاره قرار گرفته است که گرایش به این رویکرد در آخرین نگارش برنامه های درسی رشته های پرستاری و پزشکی، محسوس است. بااین حال، هیچ عنوان درسی مستقلی در زمینه مبحث سلامت معنوی و جایگاه دین و معنویت در حوزه سلامت و ارتباط آن­ها وجود ندارد.  به ‎علاوه، ۱۷ رشته دارای دروس مرتبط با اخلاق حرفه ای هستند که در آن­ها، کم و بیش، اشاراتی به مباحث دینی و معنوی صورت گرفته است. نتیجه گیری: با توجه به ضرورت تربیت فراگیران با دید همه جانبه نگر، به نظر می رسد برنامه های درسی نظام آموزش علوم پزشکی کشور جهت پرداختن شایسته به مقوله سلامت معنوی، نیازمند تحول است. ضرورت درک شده پرداختن به سلامت معنوی در برنامه های آموزشی علوم پزشکی از یک سو و خلا محسوس در این زمینه از سوی دیگر، موید ضرورت بازنگری برنامه های درسی به عنوان بخشی از نقشه راه دستیابی از وضعیت کنونی به وضعیت مطلوب مورد نظر در این زمینه است که لازم است مورد عنایت شایسته برنامه ریزان مربوطه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

Spiritual Health ، Medical Sciences Education ، Curriculum ، سلامت معنوی ، آموزش علوم پزشکی ، برنامه درسی