تحلیل شبکه ی عوامل تاثیرگذار بر روند آلودگی های محیط زیستی ناشی از گردشگری (مطاله موردی: جزیره قشم)

زمینه و هدف: گردشگری فعالیتی است که در دهه های اخیر در سراسر جهان دارای رشد بالایی است اما در عین حال یکی از تهدیدهای اصلی برای محیط زیست به شمار می رود. به عبارتی، گردشگری به صورت توامان دارای اثرات مثبت و منفی است و چنانچه توسعه گردشگری براساس نگرش های زیست محیطی و پایداری توسعه نباشد، اثرات منفی زیادی را در طول زمان بر محیط زیست وارد می کند. لذا بسیاری از کشمکش ها در خصوص حفاظت از محیط زیست، نتیجه ی صنعت گردشگری است. جزیره ی قشم یکی از مهمترین مقاصد گردشگری اقتصادی استان هرمزگان محسوب می شوند که بیش ترین جاذبه های گردشگری را دارد. اما یکی از مسایل مدیریتی مطرح در این جزیره این است که چرا با وجود تلاش افراد و سازمان ها، موفقیت چشمگیری در کاهش آلودگی های محیط زیستی ناشی از توسعه ی صنعت گردشگری در جزیره حاصل نشده است.

روش بررسی: این پژوهش تلاش دارد مهم ترین عوامل تاثیرگذار بر روند آلودگی های محیط زیستی ناشی از گردشگری در جزیره ی قشم را بررسی کند. بدین منظور با استفاده از رویکرد تحلیل شبکه ای که رویکردی جدید در حل مسایل چند بعدی و در هم تنیده مدیریتی است، عوامل و فاکتورهای تاثیرگذار در روند آلودگی های محیط زیستی جزیره ی قشم، با استفاده از ابزار پرسشنامه و نرم افزارهای Ucinet و Netdraw تحلیل شد. به عبارتی، نخست با طراحی یک پرسشنامه با دو سوال ۱) هر یک از عوامل زیر در روند آلودگی های محیط زیستی جزیره ی قشم چقدر اهمیت دارند؟ و ۲) میزان تاثیر شیوه های رفتار و برخورد شهروندان گردشگر و مشارکت و همکاری سازمان ها و دستگاه های اجرایی فعال درگردشگری در کاهش آلودگی و پخش آلاینده های محیط زیستی را تعیین کنید، داده های مورد نیاز پژوهش از ۷۲ پرسشنامه ی تکمیل جمع آوری شد.

یافته ها: نتایج نشان داد که از بین ۱۰ عامل مورد بررسی دو عامل ۱- دستگاه ها و سازمان های اجرایی در حوزه ی گردشگری و ۲- روش های پیشگیری از تخریب، انهدام و آلودگی محیط زیست با مرکزیت درجه ی ۶۹ و به ترتیب مرکزیت بینابینی ۸۸۲/۳۰۵ و ۵۳۶/۳۰۴ بیشترین اهمیت را در روند آلودگی های محیط زیستی دارند.

بحث و نتیجه گیری: در واقع نتیجه این پژوهش بیان کننده ی این واقعیت است که مدیریت مقاصد گردشگری و مدیریت محیط زیست نیازمند همکاری و هماهنگی بسیاری از سازمان ها و کنشگران دولتی و غیردولتی است. به این معنا که پیاده سازی برنامه های محیط زیستی، بدون توسعه و ارتقاء سطح همکاری و مشارکت بین دستگاهی امکان پذیر نیست و هرجا این همکاری صورت گرفته، تاثیرات قابل توجهی را در بهبود وضعیت محیط زیست صورت می گیرد.

کلیدواژه ها:

آلودگی های محیط زیست ، گردشگری ، تحلیل شبکه ، مشارکت ، جزیره قشم.