تاثیر اخلاق بر شناخت ، از منظر علامه طباطبایی و ویلیام جیمز

بررسی تاثیر عوامل غیر معرفتی بر معرفت انسان ، همواره از مسائل مهم در حوزه معرفت شناسی بوده است. در نگاه برخی (کلیفورد) این اثرپذیری در تقابل با اخلاق باور به حساب آمده و در نگاه برخی دیگر ، اثرگذاری عوامل غیر شناختی و از جمله احساسات بر معرفت ، موافق منطق و تجربه انسانی انگاشته شده است. ویلیام جیمز با تکیه بر انگاره پراگماتیسم و علامه طباطبایی از منظری واقع گرایانه به این مسئله و موضوع مهم نگریسته اند. در این پژوهش ، دیدگاه های این دو متفکر بررسی و با هم مقایسه شده است. علامه طباطبایی - بر خلاف جیمز که تجربه زیسته و کارکرد مفید را معتبر دانسته و خواست ها را منشا و موجد باورها می داند - تطابق با واقع را شرط معرفت دانسته و بر اثرگذاری اخلاق و امور باطنی بر معرفت تاکید دارد. علامه همچنین شرور اخلاقی را حاصل افراط و تفریط در قوای شهویه یا غضبیه می داند ، اما جیمز آنها را برآمده از احساس گناهکاری در «خودهای بیمار» به شمار آورده است.

کلیدواژه ها:

اخلاق ، شناخت ، علامه طباطبایی ، ویلیام جیمز ، معرفت شناسی