کشش جبرانی در زبان کردی مرکزی: فرایندی تیره در چارچوب بهینگی متوالی

پژوهش حاضر فرایند کشش جبرانی در زبان کردی مرکزی و در چارچوب نظریه بهینگی متوالی مورد بررسی قرار می دهد. در بهینگی متوالی دستور واجی زبان و به طور خاص دستگاه ارزیاب که تعامل محدودیت ها را با اعمال بر گزینه های رقیب مورد ارزیابی قرار می دهد در هر مرحله از اشتقاق تنها یک تغییر را بر درون داد مجاز شمرده و پس ار رسیدن به همگرایی و برآورده کردن تمامی محدودیت ها گزینه بهینه انتخاب می شود. تنها همخوان های محرک کشش دو همخوان/h و ʕ/ هستند و در بافت وام واژه های عمدتا برگرفته از عربی و فارسی هستند. پیکره ای از گویشوران کردی سورانی استخراج و واج نویسی شد و واژه های مشابه به بافت موردنظر نیز از فرهنگ لغت استخراج شدند. این که کدام همخوان ها در زبان کردی مورایی هستند از اصلی ترین پرسش های مطرح شده در این مقاله است که بدنبال پاسخ برای آن بودیم و در نهایت استدلال شد که همخوانهای سایشی حلقی و چاکنایی به عنوان عضو اول خوشههای همخوانی مورایی و در نتیجه غیرمجاز و یا نشان دارند و به عنوان مشخصه ای که قرض گرفته می شود می توان با آن برخورد کرد. گویشوران بومی زبان کردی از حذف و کشش جبرانی به عنوان راهکاری استفاده می کنند تا همخوان های مورایی نشان دار در جایگاه مذکور در برخی وام واژه ها را بومی سازی کنند. بهینگی متوالی به عنوان رویکردی اشتقاقی منشعب از بدنه واج شناسی زایشی در تبیین فرایندی تیره مانند کشش جبرانی موفق بوده و با اشتقاقی تدریجی و همگرا صورت های بهینه ای تولید می کند که با محدودیت های فعال در زبان کردی همگرایی کامل دارد.

کلیدواژه ها:

کشش جبرانی ، حذف همخوان ، زبان کردی ، نظریه بهینگی ، بهینگی متوالی