آیکونوگرافی و آیکونولوژی نقش مایه نبرد شیر و گاو از فرهنگ جیرفت(هزاره ۳پ.م)

شواهد باستان شناختی حامل پیام های نهفته ای هستند که بر پایه باورها، اعتقادات، آیین، دین و فرهنگ یک تمدن شکل می گیرند. هنر انسان کهن اغلب، در قالب مواد فرهنگی برای آیندگان باقی مانده است. از آغاز پیدایش خلقت بشر، نمادها همواره در تمام سطوح حیات جمعی انسان، نقش بسزایی ایفا کرده اند. نمادهای ترسیم شده توسط انسان با گذشت زمان، از اشکال ابتدایی و خام به سوی صور ظریف در حرکت بوده اند. بدین سان، مطالعه آیکونوگرافیک وآیکونولوژیک موجب بازخوانی معنای حقیقی و پنهان در عمق آثار می شود. از طریق مطالعه آیکونوگرافیک جنبه های گوناگون ادبی-اسطوره ای یک اثر مورد تحلیل قرار می گیرد. در مقابل، مطالعه آیکونولوژیک، پس زمینه های فرهنگی در کنه یک تمدن را مورد بررسی قرار داده و محتوای حقیقی نمادهای نهان را آشکار می سازد. یکی از مهم ترین نقشمایه های بر جای مانده از فرهنگ جیرفت، شمایل نبرد شیر و گاو است. نقشمایه مذکور، بر روی ظروف گوناگون کلریتی این تمدن به وضوح هویداست. تکرار این صحنه نبرد به شیوه های گوناگون هنری، معنایی جز تاکید هرچه بیشتر هنرمند جیرفتی بر این نقشمایه را در بر ندارد. پژوهش حاضر با تکیه بر منابع کتابخانه ای و شیوه توصیفی-تحلیلی بر آن است از طریق مطالعه آیکونوگرافیک و آیکونولوژیک نقشمایه مذکور، اهمیت آن را در فرهنگ جیرفت مورد بررسی قرار دهد. یکی از مهم ترین نقوش بکار رفته بر روی آثار هنری جیرفت، نقشمایه نبرد شیر و گاو است. نکته حائز اهمیت در ارتباط با این نقشمایه این است که این شمایل بر روی آثار گوناگون تمدن مذکور به کرات تکرار شده است. بازآفرینی این نقشمایه بیانگر اهمیت این شمایل در میان مردمان عصر مفرغ است. پژوهش حاضر بر آن است از طریق مطالعه آیکونوگرافیک و آیکونولوژیک نقشمایه نبرد شیر و گاو، به معانی نهفته در ورای این شمایل و اهمیت آن در حیات فرهنگی و اجتماعی جیرفت در هزاره سوم پ.م بپردازد.

کلیدواژه ها:

آیکونوگرافی ، آیکونولوژی ، فرهنگ جیرفت ، نقشمایه شیر و گاو