کاربرد دانش سنتی و مدلسازی پراکنش گونه ای در حفاظت از گونه های گیاهی در معرض خطر انقراض (مطالعه موردی: گونه (Tetrataenium

گونه Tetrataenium lasiopetalum (Boiss.) Manden ازجمله گیاهاندارویی -خوراکی ارزشمند در تیره چتریان است . این گیاه دارای استفاده های مفید گوناگونی در مناطق مختلف کشور است که سبب برداشت های بی رویه جمعیت های مختلف آن شده است . استان چهارمحال و بختیاری ازجمله زیستگاههای مهم این گونه در کشور به شمار می آید. بررسی منابع موجود نشان می دهد که علیرغم اهمیت این گونه هیچ مطالعه ای در زمینه تعیین اولویت های حفاظتی این گونه گیاهی در استان صورت نگرفته است . لذا انجام مطالعات گیاه شناسی قومی و مدلسازی پراکنش گونه ای می تواند گام مهمی در تعیین اولویت های حفاظتی این گیاه در استان باشد. دراین پژوهش از پرسشنامه های نیمه ساختاری و به صورت بحث آزاد برای دستیابی به اطلاعات دانش سنتی استفادههای مفید این گیاه در سراسر استان استفاده شد. برای ارزیابی دادهها از شاخص فراوانی نسبی استنادات (RFC) استفاده شد. همچنین در این پژوهش ، از مدل آنتروپی بیشینه (MaxEnt) و ۱۸ متغیر محیطی برای پیش بینی زیستگاههای مطلوب بالقوه گونه T. lasiopetalumدر راستای حفاظت از آن استفاده شد. براساس نتایج حاصل از این پژوهش ، شاخص AUC مدل بزرگتر از ۹/۰ به دست آمد که نشاندهنده عملکرد عالی آن است . نتایج حاصل از این مطالعه نشان می دهد که اسیدیته ، کربن آلی خاک، شیب ، درصدشن ، ارتفاع و بارش در مرطوبترین ماه (۱۳(Bio عوامل محیطی کلیدی موثربر پراکنش گونه موردمطالعه هستند. یافته های حاصل از این پژوهش پیش بینی می کند که حدود ۰۹/۱۶ از مساحت کل استان می توانند به عنوان زیستگاههای بالقوه این گونه باشند که کمتر از ده درصد زیستگاههای مطلوب این گونه در مناطق چهارگانه سازمان حفاظت محیط زیست قرار دارند. بنابراین نتایج حاصل از این مطالعه نشان می دهد که گونه T. lasiopetalumبرای مصارف مختلف ، به ویژه به عنوان یک ماده غذایی توسط جوامع محلی استان مورد استفاده قرار میگیرد و در فرهنگ محلی ریشه دوانده است و این امر سبب برداشتهای بیرویه آن شده است. بنابراین این پژوهشبر ضرورت تعیین استراتژیهای حفاظتی بهمنظور جلوگیری از انقراض این گونهگیاهی باارزش تاکید مینماید.

کلیدواژه ها:

حفاظت ، گونه های در معرض خطر ، دانش سنتی ، مدلسازی پراکنش گونهای ، گیاهان دارویی-خوراکی