معرفی ساختار قناتها به عنوان یک الگوی اقتصاد چرخشی آب

در اکثر کشورها به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک آب برای زندگی و سلامت مردم جنبه حیاتی داشته و تامین آن برای شرب، کشاورزی و صنعت ضرورتی اجتنابناپذیر است . استحصال آب زیرزمینی در یک بومسازگان طبیعی برای تداوم بقای زندگی انسان در آن حمایت و یک مدیریت جامع برای حفظ زندگی در سیارهی زمین را طلب می کند. قنات (زهکش زیرزمینی ساخته دست انسان) از حدود ۸۰۰ سال قبل از میلاد و در زمان امپراطوری ایران به عنوان یک سازگان ارتباط و انتقال آب به صورت یک مجموعه ی کامل آبرسانی ساخته شدهاست . سازگان قنات به منظور استحصال اقتصادی آب از آبخانه های کم عمق برای تامین آب کشاورزی و جهت کاهش تبخیر و تعرق طراحی شدهاست .آب انبار سازهی تکمیلی دیگری است که برای ذخیره آب از منابع دائمی نظیر چشمه و قنات یا فصلی (باران) ساخته شدهاست . زندگی در یک زیستگاه طبیعی زمانی پایدار است که بتوان در فصل های گرم و خشک ، زمانی که منابع آب کاهش می یابد، آب را ذخیره نمود. آب انبارهای شخصی از منابع آبی نظیر قنات در طی فصل زمستان و قبل از وقوع سیلابهای فصلی تغذیه شده و آب مازاد حاصل از سیل در مخازن باز یا پوشیده بزرگ و عمومی ذخیره می گردند. آب غالبا با یک کانال اصلی ویژه از قنات یا مخازن نگهداری به آب انبار منتقل و با یک دریچه کنترل می شود. مخزن آب انبار دارای یک تالار تهویه بوده که در فصل تابستان باعث خنکی آب می گردد. دست یابی به روشهای پایدار تامین و بهرهبرداری از آب با نگاهی به اقتصاد چرخشی در گرو معرفی ، شناخت و بحث بیشتر در روشهای سنتی ، جهت نهادینه کردن آنها است . در این راستا در این مقاله اقدام به معرفی دو سازگان استحصال و نگهداری آب (قنات و آب انبار) به عنوان یک مثال از یک روش سنتی از اقتصاد چرخشی آب که با قدمتی چند هزار ساله و بومی ایران بوده پرداخته شده است .

کلیدواژه ها:

اقتصاد چرخشی ، قنات ، آب انبار ، مدیریت منابع آب