مسئله قدرت و کنشگری فعال روحانیت در خاورمیانه، مطالعه موردی کنشگری روحانیت در ملی شدن صنعت نفت در ایران

مطالعه تاریخ سیاسی و اجتماعی خاورمیانه بدون نگاه به کنشگران نهاد مذهب مطالعه ای ناقص است.روحانیت موجود در هرگروه مذهبی تاثیری بسزا درتحولات بیرون و درون این گروه هانهاده است.اینکه هدف ازاین کنشگری دفاع از پاک دینی مذهبی یا اخلاقی صرف بوده یا ارتباط با قدرت طلبی این کنشگران داشته مسئله اصلی پژوهش است.در این راستاسعی گردیده تا کنشگری روحانیت شیعی درملی شدن صنعت نفت دردهه ۲۰شمسی وردبررسی قرارگیرد.سوال اصلی آن است که روحانیت شیعی چه نقشی در ملی شدن صنعت نفت داشته و این نقش را با چه اهدافی ایفا نموده.فرضیه با تمسک به نظریه های گرامشی و آرای بوتکو بر اینست که علیرغم نقش پررنگ روحانیت در ملی شدن صنعت اما کنشگری آن ها نه متاثر از حراست از ارزش های دینی یامنافع ملی بلکه در راستای هژمونی خواهی برسر قدرت باسایر کنشگران اجتماعی بوده.نتایج نشان می دهد که اگرروحانیت شیعی را در۳دسته محافظه کار،انقلابی وعمل گرا تقسیم بندی نماییم،جریان عمل گرا غالب ترین جریان در ملی شدن صنعت نفت بوده که با نقش موازنه گر خویش،سعی داشته با ائتلاف های موقت،متلون وگاها متناقض باسایر کنشگران اجتماعی در جریان ملی شدن صنعت نفت،زمینه ظهور وبقدرت رسیدن کنشگرانی را فراهم آورند که می توانند به تثبیت قدرت و جایگاه آن ها کمک نمایند.در این مسیر دفاع از ارزش های دینی در حاشیه بوده یا صرفا وسیله برای هدف نهایی بوده است. تصور جریان عمل گرا ایجاد اصلاحاتی درنظم موجود بوده تا هدف تثبیت قدرت او درتقابل با سایر جریان ها مذهبی و غیر مذهبی محقق گردد ودراین مسیر از ۳فرایند بلوک هژمونیک،جنگ مواضع و جنگ عینی بهره برده اند.این پژوهش توصیفی-تحلیلی از داده های کتابخانه ای والکترونیکی برای اثبات گزاره های خویش استفاده کرده است.

کلیدواژه ها:

خاورمیانه ، ملی شدن صنعت نفت ، روحانیت شیعی ، ایران ، روحانیت عمل گرا.