واکاوی ادبیات تعلیمی و تربیتی در کتاب شاهنامه فردوسی

بسیاری از ادیبان و اندیشمندان کوشیده اند به شیوه ای خردمندانه افکار سیاسی و اجتماعی و نظریات آرمانی خود را درباره حکومت مطلوب و شیوه صحیح کشورداری, در قالب آثار ادبی و هنری به مخاطبان خود منتقل نمایند. یکی از این مفاهیم که به صورت یک نظام در قالب اندیشه ای فراگیر در تاریخ تفگر بشری از سوی همه اندیشمندان, از جمله فلاسفه و ادیبان مورد توجه قرار گرفته است. «شاهنامه» شاهکاری ادبی است با موضوعاتی جامع و داستان هایی متنوع، سراینده آن حکیمی است جامع الاطراف که جلوه هایی مختلف از ادبیات حماسی، غنایی و تعلیمی را به نمایش می گذارد. بررسی ابعاد مختلف «شاهنامه» موجب شناخت بیشتر عظمت و شکوه این اثره همچنین سراینده آن می-شود. این مقاله سعی دارد به روش تحلیل محتوا جلوه ادبیات تعلیمی و شاخصه های آن را در «شاهنامه» واکاود. موضوعاتی مانند توجه به مذهب و تعالیم دینی، پند و اندرز و نتایج اخلاقی پایان داستان-هاء ستایش علم و دانش و آگاهی, فضایل اخلاقی و عفت کلام سراینده, فضایی تعلیمی و اخلاقی را بر «شاهنامه» حاکم ساخته است. پیام های اخلاقی در این اثر به دو شیوه درون مایه داستانی و بیان مستقیم تبیین شده است. یکی از رازهای ماندگاری «شاهنامه» پند و اندرزهای فردوسی است که از آبشخورهای فکری دینی و قومی وی سرچشمه گرفته است و از آنجا که عاطفه نهفته در آن انسانی است نه شخصی، جامعیت و شمول آن از زمان و مکان خاص,ء فراتر است و همه آفاق را در بر می گیرد. از جایی که بررسی و تحلیل آثار ادبی با روش های علمی و نوین، بهتر امکان پذیر است بهتر است با رویکردهای نوینی چون رویکرد ساختاری به تحلیل علمی آثار ادبی بپردازیم و در واقع می توان گفت که در ادامه ی کوشش فرمالیست ها بوجود آمد و در ابتدای قرن بیستم بسیار اهمیت یافت. هدف این رویکرد در حاشیه قرار دادن زندگی نامه ی مولف یا شاعر و توجه به ساختار اثر ادبی است. بنابراین تحلیل غزلیات فردوسی، راهی بهتر و مفیدتر برای شناخت کیفیت این اثر ارزشمند (شاهنامه) است.

کلیدواژه ها:

اشعار ، شاهنامه ، فردوسی ، تربیت ، غزل