گستاخی دیوانگان در برابر خدا، ترجمان اندیشه های عطار( زمینه ها و علل)

داستان گستاخی دیوانگان در برابر خدا اگرچه قبل از عطار هم سابقه داشته است اما در آثار وی به طور خاصی برجسته شده است. در حقیقت، این گستاخی دیوانگان و پرسش ­های بی پاسخ آنان و اعتراض به دستگاه آفرینش پرسش­ هایی است که پیوسته ذهن عطار را گرفتار خود می­ کرده است. این از جهت فکری به دلیل نوع نگرش کلامی او و از جهت سیاسی و اجتماعی نتیجه آشوب ها و فتنه ها و حوادثی است که در روزگار حیات، بخصوص هنگام نوجوانی او، رخ داده و جان بسیاری از مردم را گرفته است. اگرچه این موضوع در آثار شاعران و نویسندگان قبل از عطار کم و بیش دیده می­ شود اما در شعر عطار برجستگی خاصی پیدا می­ کند به طوری که اگر این سخنان از زبان مجانین نقل نمی­ شد یا کسانی بجز صوفیه آن را بیان می­کردند قطعا با تکفیر روبرو می­ شدند -چنانکه خیام را به دلیل برخی از رباعیات، اهل ضلالت دانستند. این پژوهش که به صورت اسنادی و کتابخانه ­ای و تحلیل محتوا، انجام گرفته درصدد یافتن این پرسش هاست که اولا، زمینه ­های پدیدآمدن این نوع نگرش در ذهن و اندیشه عطار چه بوده است؟ ثانیا، آیا اگر کسانی بجز عطار چنین سخنان گستاخانه ­ای را حتی از زبان دیوانگان نقل می­ کردند صوفیه آنان را تکفیر نمی­ کردند؟ بر اساس این پژوهش مشخص می شود که اینها دغدغه­ های ذهنی و اندیشه های درونی خود عطار بوده است؛ اما برای رهایی از وجدان خویش و تکفیر دیگران آن را از زبان دیوانگان در شعر خویش بیان کرده است.

کلیدواژه ها:

عطار ، دیوانگان ، عقلای مجانین ، عقل و عشق ، معتزله ، اشاعره ، پروین اعتصامی