مطالعه مبانی مسئولیت مدنی خسارات زیست محیطی با نگاهی بر اصل استفاده غیر زیان بار از سرزمین

مسئولیت مدنی ناشی از خسارت بر محیط زیست، در طول تاریخ حیات بشر پیشینه­ای طولانی و جنجال­برانگیز دارد و در حقوق بیشتر کشورهای جهان مسئولیت مطلق در خصوص برخی از خسارات زیست­محیطی پذیرفته شده است. در این مطالعه که به­ صورت توصیفی- تحلیلی انجام شده است، مبانی مسئولیت مدنی ناشی از خسارت­های زیست­محیطی در قانون ایران و اتحادیه اروپا بررسی و آرای صادره و رویه­های قضایی بین­المللی در دعاوی بین دولت­ها بر مبنای اصل استفاده غیر زیان­بار از سرزمین ارزیابی می­شود. از مهم­ترین دستاوردهای قانون­گذاری جدید در سطح جهانی، تغییر مبنای مسئولیت مدنی در این زمینه است که اصولا آن ­را تابع مسئولیت بدون اثبات تقصیر قرار داده­اند. در قانون ایران با بهره­گیری از اصل پنجاهم قانون اساسی، مسئولیت بدون تقصیر به­عنوان اصلی مناسب در خسارات زیست­محیطی مورد پذیرش است. بر اساس دستورالعمل مصوب اتحادیه اروپا می­توان گفت که قوانین مسئولیت مدنی سنتی در این مسیر ناکارامد است و در آن تنها حقوق و اموال خصوصی مورد بررسی و حمایت قرار گرفته و به حقوق عمومی بی­اعتنا است. نتایج بررسی­های به­دست آمده از آرا و رویه­های قضایی بین­المللی بیانگر آن است که آرای صادره توسط دیوان بین­المللی دادگستری تا سال ۱۹۹۷، سیاست سنتی خود را که بر پایه اولویت قرار دادن حاکمیت مطلق دولت­ها پی­ریزی شده بود، حفظ کرد و همچنین در مواجهه با موضوعات حقوق بین­الملل محیط زیستی عکس­العملی تردیدآمیز داشته است و از این­رو می­توان گفت قدرت حاکمیت و اقتدار را در دعاوی بین­المللی در حیطه محیط زیست از دست داده است.

کلیدواژه ها:

مبانی مسئولیت مدنی ، مسئولیت بین المللی دولت ها ، خسارات زیست محیطی ، اصل استفاده غیر زیان بار از سرزمین ، رویه قضایی بین المللی ، دعاوی بین دولت ها