بررسی تلمیحات اسلامی با تاکید بر داستان خضر نبی(ع)درمنظومه مخزنالاسرار نظامی

یکی از برجسته ترین کانون های مضمون آفرینی و تصویرسازی شاعران و نویسندگان در ادبیات فارسی، موضوعات قرآنی، احادیث، امثال و حکم، بویژه در زمینه قصص انبیاست. آثار اکثر نویسندگان و شاعران پارسی گوی، در ادوار مختلف سرشار از مضامین، رویدادها و وقایع مهم زندگی پیامبران، انبیا و اولیاست. همان گونه که قرآن کریم طرح داستان زندگی پیامبران را مایه عبرت و پند و اندرز انسان ها می داند، اغلب شاعران جهان اسلام، بنا به دلایلی از قبیل: پند و اندرز، تقدس بخشیدن به اشعار خویش، خلق معانی زیبا و تصاویر بدیع به سرگذشت پیامبران و اسامی آن ها اشاره کرده اند. از میان پیامبران، حضرت خضر (ع)، سرگذشت و رویدادهای زندگانی وی از قبیل رفتن به ظلمات، دست یافتن به چشمه بقا (آب حیوان) و داشتن عمر جاودانی در اشعار شاعران و آثار نویسندگان بازتاب گسترده ای داشته است، به گونه ای که کمتر شاعری را می توان سراغ گرفت که حضرت خضر و آب حیات وی الهام بخش شعرش نشده باشد، حکیم نظامی گنجوی نیز از جمله شعرای نامی و داستان سرای مشهور قرن دششم هجری است که با بهره گیری از اوصاف و زندگی پیامبران اشعار خویش را متبرک ساخته و در خلق تصویرهای شعری از پیامبرانی مانند یوسف، سلیمان نبی، موسی، عیسی، نوح و خضر علیهما السلام نام برده و بهره مند شده است. این پژوهش در صدد معرفی این شاعر و بررسی و تحلیل بازتاب اوصاف و زندگی حضرت خضر (ع) در مخزن الاسرار وی هست . نتیجه اینکه وی در این منظومه ۶ بار به طور مستقیم از خضر (ع) نام برده و بخش هایی از داستان او را بازگو کرده است. نظامی در امثنوی مخزن الاسرار از آب حیات با عناوین مختلفی از قبیل: چشمه حیوان، چشمه خضر، آب حیات نام برده و از حضرت خضر (ع) به عنوان دلیل راه، هدایتگر، راهنما و رهبر گمگشتگان یاد کرده کرده است. داستان خضر و چشمه حیوان بیش از بقیه رخدادهای زندگانی آن حضرت مورد توجه این شاعر بوده است به طوری که کاربرد هنرمندانه و آگاهانه داستان خضر (ع)، آب حیات و ... سبب حسن تاثیر و گیرایی کلام نظامی در منظومه مخزن الاسرار شده و در ماندگاری و شهرت شعری وی نقش بسزایی داشته است. روش تحقیق کتابخانه ای بوده و بصورت توصیفی، تحلیلی صورت پذیرفته است.

کلیدواژه ها:

تلمیحات اسلامی ، مخزن الاسرار ، نظامی گنجوی ، داستان خضر ، آب حیات