مهندس الممالک غفاری: تنهاترین ریاضی دان تاریخ

میرزا نظام مهندس الممالک غفاری، تحصیل کرده ریاضی در پلی تکنیک فرانسه و از انگشت شمار تحصیل کردگان دوره قاجار، سعی کرد دانش ریاضی ای را که در فرانسه آموخته بود، با ایجاد یک نظام نمادی متاثر از فارسی، فارسی سازی کند. ولی با توجه به فاصله زیاد ریاضیات ایران با ریاضیات اروپا، این کار ماموریتی غیرممکن بود. کشف های اخیر از نوشته های گسترده ریاضی او، برای اولین بار، فرصتی را برای ارزیابی جامع تلاش ها و جایگاه دستاورد او در تاریخ ریاضیات ایران فراهم می کند. این مقاله نه تنها زندگی میرزا نظام را به تصویر می کشد، بلکه همه آثار ریاضی مکتوب به جا مانده از او را معرفی و به طور اجمالی ولی صادقانه بررسی می کند. در این مقاله استدلال خواهیم کرد که چرا نمی توان و نباید میرزا نظام را یک ریاضی دان دوره قاجار محسوب کرد، اگر چه او در آن زمان می زیسته است.

کلیدواژه ها:

تاریخ ریاضیات ایران ، نظام نوشتاری ریاضی ، میرزا نظام غفاری ، مهندس الممالک ، دوران قاجار