(بررسی و نمادشناسی نقوش گیاهی و حیوانی متن قالیچه محرابی درختی «درخت طوبی» دوره قاجار موزه آستان قدس رضوی)

آیین ها را می توان یکی از مهم ترین محرک های هنر برای پدید آوردن طرح های نو و عامل پیوند میان مفاهیم عمیق باورها و هنر دانست . هنرمندان برای نمایش مولف هایی از آیین و باور های خود، از نماد ها و نقوش استفاده می کنند. نقوش فرش در بیان اولیه تصویری خود، حکایت از نوعی تزیین دارند اما بسیاری از این نقوش علاوه برکاربرد زیبایی ، حاوی مفاهیمی نمادین هستند که در قالب نقوش متناسب ارائه می شوند. بافت قالی با طرح محرابی نیز از جمله نقوشی است که ریشه در باور، اعتقادات و تکیه به سنت های محکم این سرزمین دارد. تلفیق نقوش حیوانی و گیاهی در قاب محراب، نمایانگر ذهنیت بافندگان و کشف چیستی و چگونگی انتهای باور آنها بوده است . نقش زیبای درخت طوبی که در اسلام درختی است که در بهشت می روید، موضوعی مناسب جهت خلاقیت های هنری است . نماد گذاری و استفاده از آرایه های مشابه با معانی نقش درخت طوبی ، همگی به مضمون مشترک و نهفته اثر هنری اشاره دارند. پژوهش حاضر سعی دارد با بررسی و نماد شناسی نقوش متن قالیچه محرابی درختی (درخت طوبی ) ، ارتباط مفهومی نقوش گیاهی و حیوانی به کار رفته را با درخت طوبی مورد بررسی قرار دهد. پژوهش پیش رو ماهیتی توصیفی _ تحلیلی داشته و شیوه گردآوری اطلاعات آن، با بهره گیری از اسناد مکتوب و مشاهده مستقیم صورت گرفته است . پژوهش در بر دارنده نتایجی است که نشان می دهد که هنرمند قصد داشته است با به کارگیری از عناصر گیاهی و حیوانی با جایگاه های مفهومی مشابه با درخت طوبی ، متنی از مضمون و حقیقت درخت طوبی که فردوس برین است را به نمایش بگذارد.

کلیدواژه ها:

قالی ، قالیچه ، قالیچه محرابی درختی ، درخت طوبی