تحلیل شواهد قرآنی حذف در کتاب سیبویه و تاثیر آن بر مفسران (مطالعه موردی: زجاج، زمخشری، طبرسی و فخر رازی)

سال انتشار: 1402
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 22

فایل این مقاله در 20 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_JALL-15-3_001

تاریخ نمایه سازی: 26 خرداد 1403

چکیده مقاله:

سیبویه برای استحکام بخشی تحلیل­ها و وضع اصول نحوی از شواهد قرآنی بسیاری یاری گرفته است، ازاین رو پیداست که کتاب او اثری گران سنگ و مرجعی مهم در حوزه گرامر یا قواعد نحوی و شواهد قرآنی برشمرده می­شود. منابع تفسیری اصیل و موثق، به درک و تفسیر آیات قرآن کمک می­کند که در صورت بی توجهی به این نکته مفسر در ورطه تفسیر به رای یا برداشت­های ناروا خواهد افتاد. در میان منابع مختلف تفسیر، منابع نحوی اهمیت بسزایی در فهم درست آیات الهی دارد، این امر می­تواند از ضرورت­های این پژوهش باشد. این جستار با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی، به مطالعه تحلیل شواهد قرآنی در باب (حذف) در الکتاب و بیان تاثیر یافته­های نحوی سیبویه بر روی مفسرانی چون زجاج، زمخشری، طبرسی و فخرالدین رازی می­پردازد. اشاره به میزان پذیرش یافته­های نحوی سیبویه از شواهد قرآنی از جانب مفسران ازجمله اهداف این پژوهش است. بررسی های انجام شده، نشان می­دهد، تحلیل­های این دانشمند نحوی در بیشتر موارد از جانب مفسران مورد تایید واقع شده است و تاثیرپذیری مفسران از این عالم نحوی بیشتر به صورت غیرمستقیم است که در اکثر موارد به واسطه زجاج، زمخشری، یا با نقل قول از خلیل و یا انتساب تحلیل به مکتب اهل بصره، دیدگاه سیبویه موردپذیرش قرارگرفته است و در برخی موارد تحلیل­های او با نقد تند به خصوص از جانب فخر رازی و یا با نقد ملایم مواجه شده است. نکته دیگری که در تحلیل­های سیبویه قابل ذکر است، توجه او به قواعد نحوی و عناصر زبانی کلام اعم از لفظی و معنایی، در بررسی شواهد قرآنی است. از دیگر نتایج این مقاله اشاره به رویکرد عقل­گرایی در برخی از تحلیل­های سیبویه و چهار مفسر است که در بیشتر موارد به صورت پرسش و پاسخ می­باشد.

نویسندگان

زهرا احمدلو

دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید بهشتی تهران، ایران

ابوالفضل رضایی

دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید بهشتی تهران، ایران

محمد ابراهیم خلیفه شوشتری

استاد گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید بهشتی تهران، ایران

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • قرآن کری ...
  • ابن جنی، ابوالفتح عثمان.(۲۰۰۸). الخصائص. تحقیق: الشربینی شریده. القاهره:دار الحدیث ...
  • ابن الخشاب، عبدالله بن احمد.(۱۹۷۲). المرتجل فی شرح الجمل. الطبعه ...
  • ابن مالک.(۱۴۲۰). شرح الکافیه الشافیه. الطبعه الاولی. تحقیق: عبدالمنعم هریدی. ...
  • ابن مکتوم القیسی، احمد بن عبدالقادر.(۱۹۴۹). الدر اللقیط من البحر ...
  • ابن یعیش، علی بن یعیش موفق الدین.(۱۹۲۸). شرح المفصل. مصر: ...
  • ابو حیان الاندلسی، محمد بن یوسف.(۲۰۰۷). تفسیر البحر المحیط. الطبعه ...
  • خاطر، سلیمان یوسف.(۲۰۰۸). منهج سیبویه فی الاستشهاد بالقرآن الکریم و ...
  • الخطیب، محمد الفتاح.(۲۰۰۶). ضوابط الفکر النحوی. تقدیم: عبدالراحجی. القاهره: دار ...
  • دین محمدی، غلامرضا.(۱۳۸۹). مبانی زبان شناسی در جهان اسلام. تهران: ...
  • الرازی، فخرالدین محمد بن عمر.(۱۹۸۱). التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب). الطبعه ...
  • روبینز،آر.اچ.(۱۹۹۱). تاریخ مختصر زبان شناسی. ترجمه­ی: علی محمد حق شناس. ...
  • الزجاج، ابی اسحاق ابراهیم بن السری. (۱۹۸۸). معانی القرآن و ...
  • الزرکشی، بدرالدین محمد بن عبدالله بن بهادر. (۱۹۵۷). البرهان فی ...
  • الزمخشری، جارالله ابی القاسم محمودبن عمر. (۱۹۹۸). الکشاف عن حقایق ...
  • ............................(۲۰۰۴). المفصل فی علم العربیه. الطبعه الاولی. تحقیق: فخر صالح ...
  • سیبویه، ابی بشر عمرو بن عثمان بن قنبر.(۱۹۸۸). الکتاب. الطبعه ...
  • الصاوی الجوینی، مصطفی.(۱۹۶۸). منهج الزمخشری فی التفسیر القرآن و بیان ...
  • الطباطبایی، محمد حسین.(۱۹۷۳). المیزان فی التفسیر القرآن .الطبعه الثانیه. لبنان: ...
  • الطبرسی، ابوعلی الفضل بن الحسن.(۲۰۰۵). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. ...
  • طوسی، محمد بن نصیر الدین.(۱۹۸۰). تلخیص المحصل. تحقیق:عبدالله نورانی تهران: ...
  • عبدالرحمن، بهاءالدین عبدالوهاب.(۲۰۱۸). مفهوم الاتساع و ضوابطه فی علم النحو. ...
  • عبد اللطیف، محمد حماسه.(۲۰۰۰). النحو و الدلاله. الطبعه الاولی. بیروت: ...
  • عضیمه، محمد عبد الخالق.(۱۹۷۵). فهارس کتاب سیبویه و دراسه له. ...
  • الغزالی، ابی حامد.(د.ت). مجموعه رسائل الامام ابی حامد الغزالی. راجعه: ...
  • الفراء البغوی، ابو محمد الحسین بن مسعود.(۲۰۰۲). معالم التنزیل فی ...
  • القوزی، عوض حمد.(۱۹۸۱). المصطلح النحوی نشاته و تطوره حتی اواخر ...
  • النجار، لطیفه.(۲۰۰۳). المنزله المعنی فی نظریه النحو العربی. دبی: دار ...
  • حسینی، سید محمد باقر، خسروی، راضیه. (۱۳۸۹). تسهیل نحو در ...
  • فسنقری، حجت الله، راضیه کارآمد.(۱۳۹۶). سبک شناسی دعای ابو حمزه ...
  • نمایش کامل مراجع