کارکرد عرف در استنباط احکام شرعی با تاکید بر نظر امام خمینی(ره)

یکی از واژه های پرتکرار در فقه اسلامی عرف است. این مفهوم جایگاه ویژه ای نزد اهل سنت دارد و به عنوان یکی از ادله ی استنباط در کنار کتاب و سنت قرار می گیرد. اما فقهای شیعه کمتر به آن پرداخته و غالبا بحث مستقلی را بدان اختصاص نداده اند لکن با فاصله گرفتن از زمان معصومین، میزان توجهات به آن بیشتر شده است. این ابزار در مسائل مستحدثه نیز می تواند نقش موثری ایفا کند اما مقدمه ی آن تبیین دقیق محدوده حجیت عرف است. در جستار حاضر، دیدگاه فقها و بطور خاص امام خمینی درباره ی عرف به شیوه توصیفی-تحلیلی بررسی شده است. در پایان این نتیجه به دست آمده است که ظاهر کلمات امام خمینی نشان می دهد بنظر ایشان تمامی عرف های امروزی که شارع از آنها ردعی نکرده است، حجت هستند و حتی می توانند کاشف از حکم شرعی باشند. اما نگارنده معتقد است این نظر عمومیت نداشته و صرفا شامل مواردی می شود که شارع امکان و لسان ردع از آنها را داشته است. با توجه به محدوده ی وسیع اثرگذاری عرف در فهم معانی و مصادیق واژگان، تشخیص و کشف موضوعات عرفی، توسعه و تضییق حکم و حتی کشف حکم شاید بتوان یکی از شرایط اجتهاد را آشنایی با عرف بیان کرد.