پیامدهای اقتصادی و اجتماعی اقطاع داری بر وضعیت روستاییان عصر سلجوقی

یکی از مشخصه­های اصلی نظام اقتصادی در بخشی از دوران خلافت عباسی و حکومت­های نیمه­مستقل معاصر آن، بسط و گسترش نظام اقطاع و اقطاع­داری بود. نظام اقطاع در ابتدا با هدف رفع مشکلات اقتصادی حکومت بویژه در پرداخت حقوق و مواجب سپاهیان شکل گرفت. اما رشد و گسترش بی رویه آن بویژه در دوره سلجوقیان، پیامدهای زیان­باری به دنبال داشت. تاثیر ویرانگر بر حیات اقتصادی و اجتماعی روستاها و زندگی روستاییان از مهم ترین این پیامدها بود. با این وصف در این پژوهش تلاش می­شود با تکیه بیشتر بر متن عتبه­الکتبه، به این پرسش اصلی پاسخ داده شود که چرا گسترش نظام اقطاع در دوره سلجوقیان اثرات اقتصادی و اجتماعی ویرانگر بر زندگی دهقانان داشت و این اثرات کدام­اند؟ بر مبنای یافته­های پژوهش حرص و ولع فزاینده اقطاع­داران برای گسترش اراضی اقطاعی، ضعف نظارت دولت به کار مقطعان، عدم آگاهی کافی اقطاع­داران از زراعت و بهره­کشی مستمر از روستاییان، همه سبب بیچارگی و تهیدستی روستاییان کشاورز و در نهایت اضمحلال حیات اجتماعی و اقتصادی آنان شده بود.

کلیدواژه ها:

سلجوقیان ، اقطاع داری ، نظام زمین داری ، روستاییان